Tai biến mạch máu não là loại bệnh nguy hiểm gây tỉ lệ tử vong cao và để lại nhiều di chứng. Việt Nam mỗi năm có 200.000 người mắc bệnh này và một nửa trong số đó tử vong.
Tổng quan về bệnh tai biến mạch máu não
Tai biến mạch máu não, hay đột quỵ não là thuật ngữ chung dùng để chỉ các bệnh nhồi máu não (do huyết khối làm tắc mạch) và xuất huyết não (vỡ mạch máu do lưu lượng máu trong mạch tăng đột ngột mà thành mạch bị xơ vữa thiếu đi sự đàn hồi co giãn nên không thể đáp ứng dẫn tới vỡ mạch máu). Máu mang ôxy và chất dinh dưỡng lên nuôi não, khi thiếu máu nuôi, não sẽ ngưng hoạt động rồi chết đi trong vòng vài giây đến vài phút. Phần nào của não bị chết thì phần cơ thể tương ứng do nó điều khiển sẽ không hoạt động được, biểu hiện bằng liệt nửa người, tê và mất cảm giác nửa người, nói khó, không nói được, hôn mê, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Tai biến mạch máu não rất nguy hiểm
Tai biến mạch máu não đang trở thành nguyên nhân gây tàn phế hàng đầu thế giới. Những di chứng mà tai biến để lại rất nặng nề như: liệt nửa người, nói ngọng, méo miệng, đời sống thực vật, thậm chí tử vong khiến bệnh nhân trở thành gánh nặng cho gia đình và toàn xã hội. Thống kê của Hội Phòng chống tai biến mạch máu não cho thấy, tại Việt Nam mỗi năm có khoảng 200.000 người mắc bệnh này, trong đó có tới 50% tử vong. Trong số các bệnh nhân mắc tai biến mạch máu não, chỉ 10% có thể phục hồi hoàn toàn, đó là các trường hợp nhẹ hoặc được cấp cứu kịp thời.
Tai biến mạch máu não gồm 3 loại: Cơn thiếu máu thoáng qua, nhũn não, xuất huyết não.
Cơn thiếu máu thoáng qua: Thường là tai biến thoáng qua kéo dài 5-10 phút, không để lại di chứng. Bệnh nhân cảm thấy giảm cơ lực hay liệt nhẹ, nói khó, chóng mặt.
Nhũn não: là do tắc một nhánh động mạch não thường xuất hiện đột ngột gây liệt nhẹ sau đó dần dần nặng lên dẫn đến hôn mê và có thể tử vong.
Xuất huyết não: Do vỡ một động mạch trong não. Thường xảy ra đột ngột với các dấu hiệu hôn mê ở nhiều mức độ khác nhau, liệt nửa người, liệt nửa mặt. Ngoài ra còn tùy vị trí chảy máu trong não mà có những triệu chứng khác nhau. Xuất huyết não thường nặng hơn, dễ tử vong ngay, tiên lượng xấu hơn. Bệnh khởi phát đột ngột, phần lớn gây tử vong nhanh chóng hoặc để lại di chứng tàn phế nghiêm trọng.
Biểu hiện của người bị tai biến mạch máu não gồm:
Rối loạn về tri giác: Có nhiều trường hợp người bệnh vẫn còn tỉnh táo, nhưng đa số tri giác giảm sút, biểu hiện như: lơ mơ, ngủ gà đôi khi là hôn mê.
Tai biến mạch máu não ảnh hưởng đến cuộc sống con người
Rối loạn về vận động: Người bệnh sẽ bị liệt nửa người: Trường hợp nặng, người bệnh sẽ không tự đi lại được; nếu nhẹ, người bệnh sẽ đi lại khó khăn, hay bị rớt dép, liệt mặt cùng bên với bên bị liệt, liệt các cơ hầu họng làm cho người bệnh nuốt khó khăn, dễ bị sặc, thức ăn rớt vào đường hô hấp gây nghẹt thở có thể gây tử vong cho bệnh nhân.
Ngoài ra người bệnh có thể bị tình trạng nói khó, hay không nói được, tiểu tiện cũng không điều khiển được….
Nguyên nhân gây tai biến mạch máu não
Bệnh tai biến mạch máu não được gây ra bởi rất nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng phải kể đến một số nguyên nhân tiêu biểu nhất gây nên bệnh như:
Bệnh tim: Bệnh nhân mắc các bệnh về tim, như tim đập không đều (bị loạn nhịp, rung nhĩ) hoặc hẹp van tim…. sẽ làm máu lưu thông không được tốt, phần máu ứ đọng sẽ bị đóng lại thành cục máu đông trong tim. Những mảnh của cục máu đông có thể vỡ ra rồi trôi theo dòng máu lên não sẽ mắc kẹt lại tại đó làm tắc nghẽn mạch máu não.
Xơ vữa động mạch: Các mảng xơ vữa động mạch được hình thành và đóng trên thành các mạch máu, ngày càng nhiều làm cho lòng mạch máu bị hẹp dần lại. Máu sẽ bị ứ lại và đọng thành các cục máu đông gây tắc nghẽn mạch tại chỗ hoặc chạy lên cao gây tắc các mạch phía sau, là một trong các nguyên nhân gây nên bệnh tai biến mạch máu não.
Bệnh tim là nguyên nhân chính dẫn đến tai biến mạch máu não
Bệnh mạch máu bị nhỏ: Ở những người bị mắc phải những căn bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường lâu năm mà không được chữa trị tốt, thì các động mạch nhỏ trên não sẽ bị hư hỏng và tắc nghẽn dẫn đến việc không cấp được máu cho não nữa cũng gây nên bệnh tai biến mạch máu não.
Bệnh xuất huyết não, chảy máu não: Khi mà mạch máu trong não bị vỡ, máu sẽ không đến nuôi não được mà sẽ chảy tràn ra gây chèn ép vào não làm não bị hư hại. Bệnh tăng huyết áp lâu ngày không được chữa trị tốt sẽ dẫn đến gây vỡ mạch máu não. Nếu áp lực máu chảy trong mạch máu tăng cao lâu ngày, làm mạch máu thường xuyên trong tình trạng bị căng, lâu dần dẫn tới rạn nứt, tổn thương thành mạch máu, tạo ra các chỗ phình nhỏ, đến một lúc nào đó sẽ vỡ ra.
Tuổi cao: Những người trên 55 tuổi sẽ có nguy cơ bị tai biến mạch máu não cao hơn. Nam giới dễ bị tai biến mạch máu não hơn nữ giới
Di truyền: Nếu gia đình bạn có người bị tai biến mạch máu não thì bạn có thêm một yếu tố nguy cơ bị bệnh này.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
>> Phòng và điều trị tai biến mạch máu não
