Ngưu tất là cây thuốc Bắc, di thực vào nước ta từ năm 1960. Sang thập kỷ 70, cây ngưu tất được phát triển đại trà, đáp ứng được nhu cầu trong nước và một phần xuất khẩu. Sản phẩm An Mạch Ích Nhân có vị ngưu tất.Thảo dược ngưu tất
Ngưu tất có tên khoa học là Achyranthes bidentata Blume, thuộc họ Rau dền – Amaranthaceae. Đây là loài cây thảo sống nhiều năm, cao 60-110cm. Rễ củ hình trụ dài, thân có 4 cạnh, phình lên ở các đốt. Lá mọc đối, hình trái xoan bầu dục cỡ 15x5cm, nhọn hai đầu, mép lượn sóng, có lông thưa hay không lông; gân phụ 5-7 cặp; cuống ngắn 1-3cm. Cụm hoa hình bông mọc ở ngọn thân hoặc đầu cành; hoa ở nách những lá bắc. Quả bế hình bầu dục, chứa một hạt hình trụ. Mùa hoa vào tháng 5-9, quả tháng 10-11.
Cây ngưu tất
Bộ phận dùng để làm thuốc là rễ, củ cây ngưu tất. Cây này được trồng được cả ở núi cao lẫn đồng bằng. Thu hái vào mùa đông xuân, phơi tái rồi ủ đến khi nhăn da (6-7 ngày), xông diêm sinh, sấy khô. Dùng sống hoặc tẩm rượu sao.
Theo Đông y, ngưu tất có vị đắng, chua mặn, tính bình; có tác dụng bổ can thận, mạnh gân cốt, phá ứ huyết, tiêu ung độc; thường được dùng để phá huyết, tiêu viêm, trị kinh nguyệt không đều, hạ bộ bị nhọt độc, tiểu gắt, tiểu buốt, dịch hoàn đau, mạnh gân xương, trị đầu gối đau không thể co duỗi được (Đông Dược Học Thiết Yếu). Dân gian cũng dùng ngưu tất chữa sốt rét lâu ngày không khỏi. Liều dùng khoảng 6-12g/ngày dưới dạng thuốc sắc.
Còn theo y học hiện đại, ngưu tất chứa saponin tritecpen, genin là acid oleanolic, các sterol ecdysteron, inokosteron… Ngày nay, ngưu tất được dùng để chữa thấp khớp, đau lưng, bế kinh, kinh đau, huyết áp cao, bệnh tăng cholesterol máu, đái buốt ra máu, đẻ khó hoặc nhau thai không ra, sau đẻ ứ huyết, chấn thương tụ máu, viêm họng.
Một số bài thuốc hay từ ngưu tất
Trị gân xương đau nhức, lưng đau, chân tay tê: Ngưu tất 8g, đỗ trọng (sao nước muối) 8g, hạ khô thảo 4g, hương phụ (nướng với đồng tiện) 4g, phá cố chỉ (sao nước muối) 4g, đào nhân (dùng nhục, nghiền nát) 2 trái. Tất cả cho vào nồi sắc lấy nước, thêm ít rượu, uống.
Ngưu tất đã qua sơ chế
Trị sốt rét, sau khi khỏi mà khí huyết suy yếu: Ngưu tất 8g, đương quy, trần bì đều 12g, ngâm vớí 1 bát rượu tốt qua 1 đêm. Sáng sớm hôm sau, nấu còn 8 phân, uống ấm.
Trị kinh bế, bụng đau do kinh bế: Ngưu tất, đương quy, đào nhân, diên hồ sách, đơn bì đều 12g, quế tâm, mộc hương đều 6g. Tất cả tán bột, uống ngày 2-3 lần, mỗi lần 12g với rượu ấm.
Chữa rong kinh: Ngưu tất, bạch truật, mỗi vị 12g, cỏ nhọ nồi 12g; phục linh, bán hạ (chế), trần bì, hương phụ, mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang chia 3 lần trước bữa ăn 1-2 giờ. Uống liền 2-3 tuần sau khi hết kinh của lần trước. Uống lặp lại vài liệu trình.
Trị 2 chân yếu, mỏi, tê, đau do thấp nhiệt: Ngưu tất 12g, hoàng bá 8g, thương truật 12g. Tất cả tán bột, trộn hồ làm viên. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 8g với nước gừng và muối.
Ngưu tất rất tốt cho bệnh nhân cao huyết áp
Trị cao huyết áp: Ngưu tất thái lát mỏng 12g, hằng ngày có thể sắc hoặc hãm bằng phích nước nóng, uống thay nước trong ngày. Bài thuốc này rất đơn giản, sử dụng dưới dạng chè thuốc nên rất hay. Bạn có thể dùng bài thuốc này trong một thời gian dài.
Trị viêm đa khớp dạng thấp: Ngưu tất, phòng phong, tang ký sinh, độc hoạt, tục đoạn, ý dĩ, đương quy, thục địa, bạch thược, đảng sâm, mỗi vị 12g; tần giao 10g; quế chi, xuyên khung, mỗi vị 8g; tế tân, cam thảo mỗi vị 6g. Sắc uống ngày một thang, chia 3 lần trước bữa ăn 1-2 giờ. Uống liền 2-3 tuần, nghỉ 1 tuần. Tùy theo tình hình có thể lắp lại liệu trình mới.
Chữa các chứng bốc nóng, nhức đầu, chóng mặt, đau mắt, ù tai, tăng huyết áp, rối loạn tiền đình, khó ngủ, đau nhức dây thần kinh, rút gân, co giật, táo bón: Ngưu tất 30g, hạt muồng sao 20g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
An Mạch Ích Nhân
An Mạch Ích Nhân được bào chế từ các thành phần thảo dược thiên nhiên như: Dây thìa canh, ngưu tất, sơn tra, phụ liệu vừa đủ…
Thực phẩm chức năng An Mạch Ích Nân
An Mạch Ích Nhân giúp giảm cholesterol trong máu, hỗ trợ phòng và điều trị chứng xơ vữa động mạch. SẢn phẩm này dùng cho người có hàm lượng cholesterol trong máu cao; người bị xơ vữa động mạch dẫn đến các bệnh tim mạch, huyết áp…
Xem thêm chi tiết và đặt mua thực phẩm chức năng An Mạch Ích Nhân tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
