Xơ vữa động mạch là một bệnh diễn tiến chậm, âm thầm và thường không có dấu hiệu ban đầu. Người bệnh chỉ phát hiện ra khi động mạch đã bị hẹp một cách trầm trọng hoặc bị tắc hoàn toàn.
Xơ vữa động mạch là gì?
Động mạch là mạch máu mang oxy và chất dinh dưỡng từ tim tới các phần còn lại của cơ thể. Xơ vữa động mạch là hiện tượng thành động mạch bị các mảng xơ vữa bám vào khiến nó bị dày lên, mất khả năng đàn hồi, đồng thời lòng động mạch bị hẹp lại hay bị tắc nghẽn, khiến máu khó lưu thông.
Các cholesterol và mỡ xấu xuyên qua thành động mạch bị tổn thương, thu hút các tế bào bạch cầu tới và tích tụ lại thành mảng. Mảng xơ vữa ngày càng lớn dần làm hẹp lòng động mạch. Cuối cùng, mảng xơ vữa có thể bong ra, kích thích tiểu cầu đến bám dính vào, hình thành nên cục máu đông. Cục máu đông sẽ làm động mạch hẹp hơn nữa, dẫn đến giảm lượng máu đến nuôi các cơ quan trong cơ thể gây thuyên tắc cấp tính tim, não, chân hoặc các cơ quan được nuôi bởi mạch máu bị tắc.
Bệnh xơ vữa động mạch đang rất phổ biến
Xơ vữa động mạch có thể xảy ra, ảnh hưởng đến bất kỳ động mạch nào trong cơ thể, bao gồm cả động mạch ở tim, não, cánh tay, chân, xương chậu và thận. Đây là nguyên nhân chính gây đột quỵ (rối loạn tuần hoàn não), đau tim và thiểu năng tuần hoàn ở cẳng chân
Xơ vữa động mạch xuất hiện từ khi người ta còn rất trẻ, đến 20 – 30 tuổi đa số đã bị vữa xơ động mạch rồi. Tại Việt Nam, kết quả nghiên cứu của Nguyễn Quý Tảo cho biết từ 20 đến 25 tuổi, 50% người Việt Nam có vữa xơ động mạch, còn từ 30 tuổi trở lên thì 100% đều có bệnh này…
Tuy nhiên, bệnh vữa xơ động mạch ở người trẻ ít khi thể hiện ra, và cũng rất ít khi biến chứng như ở người nhiều tuổi cho nên cũng có thể nối rằng vữa xơ động mạch là bệnh chủ yếu ở người già.
Triệu chứng của người bị xơ vữa động mạch
Xơ vữa động mạch là một bệnh diễn tiến chậm, âm thầm và thường không có dấu hiệu ban đầu. Người bệnh chỉ phát hiện ra khi động mạch đã bị hẹp một cách trầm trọng hoặc bị tắc hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu để ý đến sức khỏe, chúng ta có thể phát hiện được các triệu chứng của bệnh xơ vữa động mạch. Đặc biệt, các triệu chứng của bệnh này sẽ phụ thuộc vào loại động mạch bị tổn thương.
Xơ vữa động mạch cảnh: Đây là động mạch cung cấp máu lên não nên khi bị hẹp có thể gây đột quỵ. Các triệu chứng xơ vữa động mạch cảnh: đột ngột suy yếu, khó thở, nhức đầu, nói khó, tê liệt, nhìn khó một mắt hoặc cả hai mắt.
Xơ vữa động mạch cảnh là nguyên nhân chính gây đột quỵ
Xơ vữa động mạch vành: Đây là động mạch cung cấp máu nuôi tim, nếu sự cung cấp máu đến tim bị thiếu có thể gây đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim. Các triệu chứng xơ vữa động mạch vành: nôn mửa, hốt hoảng, đau ngực, ho…
Xơ vữa động mạch ngoại biên: Đây là các động mạch chân tay. Xơ vữa động mạch ngoại biên thường xuất hiện ở chân với các triệu chứng phổ biến như: đau chân ở một hoặc cả hai chân, vị trí ở bắp chân, đùi và mông. Các triệu chứng khác có thể là: rụng lông chân, ở nam có rối loạn cương dương, tê ở chân, màu sắc của da chân thay đổi, chân yếu…
Xơ vữa động mạch thận: Đây là động mạch cung cấp máu đến thận, nếu việc cung cấp máu bị hạn chế sẽ gây tổn thương thận mạn tính. Khi bị xơ vữa động mạch thận, bệnh nhân có các triệu chứng: mất cảm giác ngon miệng, phù bàn tay và bàn chân, khó tập trung…
Nguyên nhân gây xơ vữa động mạch
Giới tính: Nam thường dễ bị xơ vữa động mạch hơn nữ. Tuy nhiên, nguy cơ bị xơ vữa động mạch của phái nữ cũng tăng lên nhiều sau mãn kinh.
Tuổi già thường gặpnhiều bệnh lý nguy hiểm trong đó có xơ vữa động mạch
Tuổi tác: Càng lớn tuổi thì nguy cơ cao bị xơ vữa động mạch càng cao. Yếu tố gen và lối sống có thể gây mảng xơ vữa trong động mạch từ lúc trẻ. Theo thời gian, đến tuổi trung niên hoặc lớn tuổi, mảng xơ vữa có thể đủ lớn để có dấu hiệu và triệu chứng. Các yếu tố nguy cơ này sẽ tăng khi nam trên 45 tuổi và nữ trên 55 tuổi.
Di truyền: Nguy cơ bị xơ vữa tăng nếu cha mẹ, ông bà nội ngoại, anh chị em ruột của bạn bị xơ vữa động mạch.
Ít hoạt động thể lực: Tập thể dục thường xuyên giúp ngăn ngừa hiệu quả các bệnh lý tim mạch. Tập thể dục còn giúp kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác như cholesterol máu cao, béo phì và stress.
Béo phì: Tăng cân quá mức làm tim phải tăng cường hoạt động, tăng huyết áp, tăng nồng độ cholesterol máu và tăng nguy cơ bị bệnh đái tháo đường.
Tăng huyết áp: Tăng huyết áp làm “xói mòn và khoét rộng” những chỗ tổn thương trên lớp lót mặt trong thành động mạch, gây lắng đọng nhiều mảng xơ vữa.
Cholesterol trong máu cao rất dễ gây ra xơ vữa động mạch
Cholesterol máu cao: Nguy cơ xơ vữa động mạch sẽ tăng lên nếu nồng độ cholesterol xấu trong máu cao. Kiểm soát được loại cholesterol này sẽ giảm được nguy cơ mắc bệnh xơ vữa động mạch.
Thuốc lá: Hút thuốc lá có thể làm tổn thương mạch máu, tăng cholesterol và tăng huyết áp. Hút thuốc cũng làm giảm lượng máu đến các cơ quan trong cơ thể do gây co mạch.
Chế độ ăn uống không hợp lý: Ăn nhiều thực phẩm có hàm lượng chất béo bão hòa, thực phẩm có sử dụng chất dầu mỡ chiên đi chiên lài nhiều lần, thực phẩm nhiều cholesterol, muối, đường có thể làm nặng hơn các yếu tố nguy cơ.
Đái tháo đường: Khi nồng độ đường (glucose) trong máu tăng cao không kiểm soát được sẽ làm tổn thương mạch máu dẫn đến xơ vữa động mạch.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
