Áp lực cuộc sống với người trẻ, quá trình lão hóa ở người già khiến bệnh thiểu năng tuần hoàn não ngày càng phổ biến. Bệnh với nhiều biểu hiện lâm sàng khác nhau nhưng cùng chung một cơ chế sinh bệnh là thiếu máu nuôi não. Bệnh là tiền đề cho những bệnh nghiêm trọng như đột quỵ hay liệt nửa người.
Thiểu năng tuần hoàn não là gì?
Não là cơ quan quan trọng nhất của cơ thể. Bình thường não tiếp nhận chừng 15% cung lượng tim (50 ml máu/100 gr não/phút) và sử dụng 25% tổng lượng oxy cung cấp cho cơ thể. Khi không được đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng, không đủ oxy, não không chỉ làm việc năng suất thấp mà còn phát sinh nhiều bệnh và một trong những bệnh hay gặp là thiểu năng tuần hoàn não.
Thiểu năng tuần hoàn não là hiện tượng thiếu máu nuôi não
Não bộ thường được nuôi bởi 2 hệ động mạch cảnh và động mạch cột sống (động mạch thân nền) ở hai bên cổ. Giữa chúng có một hệ thống kết nối, liên kết với nhau trên bề mặt vỏ não và nền sọ để bù trừ khi một nhánh nào đó bị tắc hay đột ngột có vấn đề không bảo đảm đủ máu nuôi não.
Bệnh thiểu năng tuần hoàn não hay còn được gọi là rối loạn tuần hoàn não, thiếu máu não xảy ra khi những động mạch có chức năng nuôi não bị cản trở, bị tắc nghẽn… khiến cho quá trình lưu thông máu lên não bị trì trệ, thậm chí là thiếu hụt.
Thiểu năng tuần hoàn não thường gặp phổ biến ở người có tuổi nhưng hiện nay có xu hướng phát sinh cả ở người trung niên, người lao động trí óc.
Thiểu năng tuần hoàn não là tiền đề gây nên bệnh đột quỵ, nhồi máu não, xuất huyết não,. Trường hợp nặng, bệnh nhân có thể bị liệt nửa người, tử vong do suy hô hấp, suy tuần hoàn vì thân não bị nhồi máu, hoại tử cấp tính, phù não, nhũn não.
Nguyên nhân gây thiểu năng tuần hoàn não
Xơ vữa động mạch chiếm 60 – 80% nguyên nhân gây thiểu năng tuần hoàn não. Xơ vữa động mạch thường xảy ra tại nơi xuất phát của động mạch não sau hoặc chỗ phân đôi của các động mạch, đoạn cuối động mạch đốt sống.
Xơ vữa động mạch là nguyên nhân chính gây nên bệnh thiểu năng tuần hoàn não
Tình trạng thoái hóa cột sống cổ gây chèn ép động mạch đốt sống. Đặc biệt một số động tác như quay đầu cổ đột ngột, hoặc gập cổ quá mức có thể chèn ép gây cản trở đường đi của động mạch đốt sống cổ. Các bất thường bản lề đốt sống cổ C1 và lỗ chẩm cũng là những nguyên nhân gây thiểu năng tuần hoàn não.
Những người lao động trí óc với cường độ cao, trong thời gian dài như: Sinh viên ôn thi, doanh nhân, chính trị gia làm việc với cường độ cao trong thời gian dài, cần tăng lượng máu đến não để làm việc hiệu quả.
Các dị dạng bẩm sinh hay u, sùi, bóc tách thành mạch làm hẹp lòng mạch; các cục máu đông gây cản trở dòng tuần hoàn máu… cũng có thể gây thiếu máu não.
Dấu hiệu nhận biết thiểu năng tuần hoàn não
Nhức đầu: Là triệu chứng hay gặp (chiếm 90%), đồng thời cũng là triệu chứng xuất hiện sớm nhất. Nhức đầu lan tỏa khắp đầu, có cảm giác căng nặng trong đầu, nhất là mỗi khi phải suy nghĩ nhiều. Người bệnh thường có thói quen xoa trán, vuốt hoặc gãi đầu, có người bóp trán, đấm nhẹ vào trán.
Chóng mặt: Thấy mọi vật như chao đảo quay chung quanh mình. Hiện tượng này xảy ra mỗi khi thay đổi tư thế làm cho bệnh nhân phải nằm nhắm mắt nằm im, hễ cử động là chóng mặt, buồn nôn. Các cơn chóng mặt kiểu này có thể chỉ ngắn vài phút, có khi dài đến vài ngày. Ngoài ra, người bệnh còn có cảm giác hơi loạng choạng khi đi hoặc đứng, bập bềnh như say sóng. Có người cảm thấy hoa mắt, tối sầm mặt lại nhất là khi chuyển tư thế nằm sang tư thế đứng đột ngột.
Dị cảm: Là những cảm giác không thật, bất thường do bệnh nhân tự cảm thấy. Ví dụ như cảm giác tê tê, bì bì ở đầu ngón, cảm giác kiến bò. Có bệnh nhân xuất hiện cảm giác đau dọc các xương sườn, đau ở cổ theo hai đường ở phía gáy, cảm giác lạnh ở dọc xương sống. Có cảm giác như có tiếng ve kêu, cối xay lúa trong tai, tiếng này tồn tại cả ban ngày lẫn ban đêm, có khi ảnh hưởng đến mọi sinh hoạt, giấc ngủ và sức khỏe người bệnh.
Rối loạn về sự chú ý: Bệnh nhân rất khó truyền sự chú ý từ vật này sang vật khác. Dần dần họ bị suy nhược cả cơ thể lẫn tinh thần. Những kích thích từ ngoài trước đây thu nhận một cách dễ dàng và nhanh chóng thì nay chậm chạp và khó khăn, đòi hỏi một sự tập trung chú ý lớn. Bệnh nhân trở nên đãng trí, đang nghĩ chuyện này lại nhảy sang chuyện kia; đang nói về vấn đề này lại nhảy sang vấn đề khác một cách bất ngờ. Khả năng tập trung tư tưởng rất kém.
Rối loạn giấc ngủ cũng là triệu chứng của bệnh thiểu năng tuần hoàn não
Rối loạn về giấc ngủ: Rất hay gặp và có đặc điểm là dai dẳng, khó chịu, khó chữa. Biểu hiện rất đa dạng; một số người biểu hiện chính là mất ngủ, ở người khác lại là rối loạn nhịp ngủ, lúc tối ngủ được, nửa đêm trằn trọc không ngủ, gần sáng lại ngủ. Đêm không ngủ được, ngày lại ngủ gà ngủ gật.
Rối loạn về cảm xúc: Trong người luôn cảm thấy bồn chồn, không hoàn toàn làm chủ được mình với những lý do rất vụn vặt chẳng đâu vào đâu, bệnh nhân cũng phản ứng mạnh mẽ. Bản thân bệnh nhân cũng cảm thấy phản ứng như vậy là không đúng nhưng không kìm chế được, dần dần trở thành người trái tính, trái nết. Ngoài ra, còn hay mủi lòng, dễ tủi thân, than vãn, ca cẩm hết việc này đến việc khác.
Thay đổi nhân cách: Ở những người trước kia nông nổi, nóng tính nay trở nên hay gây gổ, sinh sự. Người trước kia hiền lành an phận nay trở thành đa sầu đa cảm, tự ti… Người trước kia thận trọng đúng mức, nay trở nên tủn mủn, đa nghi. Người trước kia căn cơ, tiết kiệm, nay trở nên hà tiện, bủn xỉn, chi li…
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
