Nhắc đến giun đất, người ta thường nghĩ đến công dụng rất bình thường của động vật này như phân hủy đất, làm thức ăn cho một số động vật khác, mà ít biết giun đất là một vị thuốc quý của y học cổ truyền từ hơn 1.000 năm nay.
Vị thuốc từ giun đất
Giun đất hay còn được gọi là địa long, giun khoang, thổ long, trùn hổ; có tên khoa học là Pheretina asiatica Mich-Lumbricus terrestris, họ Cự dẫn – Megascolecidae.
Giun đất dài khoảng 11-30 cm, đường kính 0,5-1,2 cm. Thân có nhiều đốt, màu hơi tím nâu, bóng, gần đầu có 1 khoang trắng. Giun đất thường sống ở những khu vực đất ẩm ướt có nhiều mùn hữu cơ. Giun đất làm đất tơi xốp và tăng độ phì nhiêu của đất nên chúng rất có ích với ngành nông nghiệp. Giun đất còn là thức ăn cho gia súc và gia cầm.
Giun đất giúp đất đai tơi xốp, màu mỡ
Đặc biệt, y học sử dụng giun đất để làm thuốc chữa bệnh. Trong cuốn “Bản thảo cương mục” nổi tiếng của y học cổ truyền Trung Hoa có ghi: “Giun là nguyên liệu sản xuất 40 bài thuốc, chữa được rất nhiều loại bệnh”. Y học cổ truyền của nhiều nước, trong đó có Việt Nam dùng giun đất để chữa các bệnh về huyết áp, tim mạch, thần kinh, hen suyễn, sốt rét,…
Cách sơ chế giun đất làm thuốc khá đơn giản. Trước hết đem giun cho vào một cái rá tre, sau đó cho vào một ít tro bếp, giun sẽ bị ngạt và giãy giụa một lúc thì sạch nhớt. Bỏ giun vào một cái chậu sạch rồi rưới đều nước ấm vào để rửa cho hết tro và nhớt. Sau đó dùng một thanh nứa nhỏ, sắc, rạch một đường dọc thân giun, rửa sạch đất cát bên trong bụng. Sau khi làm như vậy, có thể dùng giun đất dưới dạng tươi hoặc khô. Nếu dùng dưới dạng khô thì sau khi để ráo nước sẽ đem phơi nắng to hoặc sấy cho khô. Sau khi giun đã được sấy khô, để nguội, cắt thành đoạn 2 – 3 cm, thầy thuốc thường chích với rượu trắng hoặc dịch gừng tươi cho thơm.
Sau khi chế biến, vị thuốc từ giun đất có thể sử dụng dưới dạng bột 2 – 4g, hoặc dưới dạng thuốc sắc 6-12g/ngày. Có thể dùng riêng hoặc phối hợp với các vị thuốc khác để tăng thêm tác dụng.
Theo y học cổ truyền, giun đất có vị mặn, tính hàn; quy vào 4 kinh vị, can, tỳ, thận; có công năng thanh nhiệt hạ sốt, trấn kinh, thông kinh, hoạt lạc, bình suyễn, hạ huyết áp, lợi niệu, tiêu phù…
Giun đất còn là vị thuốc quý
Còn theo nghiên cứu của y học hiện đại, giun đất có chứa chất lumbriferin giúp thanh nhiệt, hạ sốt. Các thành phần đạm có trong giun đất có tác dụng kháng histamin, làm giãn khí quản. Giun đất cũng chứa hàm lượng axit linoleic rất cao cùng khoáng chất vi lượng chống oxy hóa selen giúp tăng cường miễn dịch, nâng cao sức đề kháng trong cơ thể.
Đặc biệt, dung dịch cồn trong giun đất có tác dụng giảm huyết áp từ từ và ổn định huyết áp lâu dài. Nghiên cứu của các nhà khoa học Nhật Bản và Trung Quốc kết luận Enzyme Fibrinolytic trong giun đất có khả năng thủy phân mạnh mẽ, làm đứt các sợi Fibrin – tác nhân chính hình thành nên mảng xơ vữa và cục máu đông.
Một số bài thuốc sử dụng gian đất
Trị hen suyễn, viêm phế quản cấp, mạn tính, khó thở: Dùng 8 – 12g giun đất sắc riêng hoặc phối hợp với một số vị thuốc khác, như cát cánh, bách bộ, bạc hà, mạch môn.
Trị trúng phong, tai biến mạch máu não, bán thân bất toại, miệng, mắt méo xệch, nói ngọng: Giun đất, xuyên khung, đào nhân, hồng hoa, mỗi vị 4g; xích thược 6g, đương quy 8g, hoàng kỳ 15g. Ngày một thang, sắc uống chia 3 lần. Khi mới bị, có thể thêm 4g phòng phong, và chỉ trong 3 ngày đầu.
Giun đất rất tốt cho bệnh nhân cao huyết áp
Trị cao huyết áp: Giun đất, thiên ma, mỗi vị 6g; hy thiêm, cúc hoa, mỗi vị 12g; bạch đồng nữ, câu đằng, bạch tật lê, mỗi vị 16g; sinh mẫu lệ, trân châu mẫu, mỗi vị 40g. Dùng dưới dạng thuốc sắc, ngày một thang, một liệu trình 3-4 tuần lễ. Cần chú ý, khi sắc thuốc, vị câu đằng bỏ vào sau cùng, khi nồi thuốc đã sôi được 30 phút.
Trị chứng cửu khiếu xuất huyết, ngũ tạng, lục phủ xuất huyết, hôn mê bất tỉnh, xuất huyết não, miệng, mắt nhắm nghiền, kéo dài nhiều ngày, phù thận, phù tim, phù toàn thân: Giun đất (khô) 50g (trẻ em, tùy tuổi, giảm lượng), đậu đen, đậu xanh, mỗi thứ 100g sao giòn thơm, rau ngót 200g sao vàng. Tất cả cho vào nồi sắc đặc. Cho người bệnh uống nhiều lần trong ngày.
Chữa sốt rét: Giun đất, vỏ rễ xoan 12g, hậu phác nam 12g, gừng 8g, trần bì 8g, dây thần thông 8g phơi khô, tán bột, làm hoàn. Uống hết trong ngày.
Trị mụn nhọt, bệnh quai bị: Đem giun đất sống, rửa sạch đất cát, thêm đường kính, ngâm vài giờ, sau dùng dịch này bôi vào chỗ mụn bị sưng nóng, đỏ đau.
Hạ Áp Ích Nhân
Hạ Áp Ích Nhân gồm cao khô huyền sâm, cao khô Địa long, cao khô Hạ khô thảo, cao khô Hà thủ ô chế, cao khô Câu đằng, cao khô Táo nhân.
Thực phẩm chức năng Hạ Áp Ích Nhân
Hạ Áp Ích Nhân giúp người bệnh tư âm, bình can, an thần; phòng ngừa và hỗ trợ điều trị bệnh cao huyết áp, can thận âm hư.
Sản phẩm được dùng cho người cao huyết áp, gười ít ngủ, hay mơ, chóng mặt, ù tai, đau đầu khi căng thẳng. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 3-4 viên. Đợt dùng 1-2 tháng. Có thể dùng phối hợp với thuốc tây y, uống cách nhau 2 giờ. Khi huyết áp đã ổn định liều dùng có thể giảm xuống một nửa, đồng thời giảm dần và ngừng thuốc tây y.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
