Thoát vị đĩa đệm là một bệnh thường gặp, nếu không được chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời và đúng phương pháp, có thể gây tàn phế suốt đời.
Tổng quan về bệnh thoát vị đĩa đệm
Bình thường chúng ta có 24 đốt sống có thể cử động (từ cổ đến thắt lưng), giữa các khoang đốt sống là đĩa đệm.
Thoát vị đĩa đệm đang ngày càng phổ biến
Đĩa đệm có cấu trúc dạng thớ sợi chắc xếp theo hình vòng tâm và chứa nhân keo (gelatin). Nhờ tính đàn hồi, đĩa đệm làm nhiệm vụ như một bộ phận giảm xóc, bảo vệ cột sống khỏi bị chấn thương. Nếu có một lực tác động mạnh vào cột sống (chấn thương, gắng sức…), nhân keo sẽ dịch chuyển ra khỏi vị trí bên trong đốt sống chui vào ống sống, chèn ép rễ thần kinh gây đau cột sống. Hiện tượng này được gọi là thoát vị nhân tủy, hay thoát vị đĩa đệm.
Thoát vị đĩa đệm là căn bệnh rất phổ biến, trong đó thoát vị đĩa đệm cột sống là một nguyên nhân phổ biến gây đau cột sống cổ, cột sống thắt lưng cũng như đau chân tay. Tại Việt Nam, bệnh xảy ra ở khoảng 30% dân số và hay gặp ở lứa tuổi lao động từ 20 – 55 tuổi.
Thoát vị đĩa đệm gây ra tình trạng đau cột sống và đau rễ thần kinh. Đau thường tái phát nhiều lần, mỗi đợt kéo dài khoảng 1-2 tuần, sau đó lại khỏi bệnh. Có khi đau âm ỉ nhưng thường đau dữ dội, đau tăng khi ho, hắt hơi, cúi. Ngoài ra còn có cảm giác kiến bò, tê cóng, kim châm tương ứng với vùng đau. Dần dần, đau trở nên thường xuyên, kéo dài hàng tháng nếu không được điều trị
Tuỳ theo vị trí đĩa đệm thoát vị mà người bệnh có các triệu chứng đặc trưng như sau:
Khi bị thoát vị đĩa đệm đốt sống cổ, người bệnh có biểu hiện đau vùng gáy, vai; đau, tê, mất cảm giác từng vùng ở cả tay, cổ tay, bàn tay; giảm cơ lực tay. Các hiện tượng đau, nhức, tê tăng lên hay giảm xuống theo cử động cổ tay…
Thoát vị đĩa đệm gây đau vùng sống lưng
Nếu thoát vị đĩa đệm cột sống lưng thì người bệnh sẽ có triệu chứng đau thần kinh liên sườn; đau vùng cột sống lưng, lan theo hình vòng cung ra phía trước ngực, dọc theo khoang liên sườn.
Còn nếu thoát vị đĩa đệm xảy ra ở vùng thắt lưng thì bệnh nhân sẽ thấy đau thắt lưng cấp hay mạn tính, đau thần kinh tọa, đau thần kinh đùi bì.
Thoát vị đĩa đệm có thể để lại những hậu quả và những biến chứng nguy hiểm cho người bệnh. Thứ nhất, bệnh nhân có thể bị tàn phế suốt đời do bị liệt trong trường hợp đĩa đệm thoát vị chèn ép tuỷ cổ. Khi bị chèn ép các dây thần kinh vùng thắt lưng cùng, bệnh nhân có thể bị chứng đại tiểu tiện không tự chủ do rối loạn cơ tròn. Ngoài ra bệnh nhân bị teo cơ các chi nhanh chóng, khiến sinh hoạt bị ảnh hưởng nghiêm trọng, thậm chí mất khả năng lao động. Tất cả các biến chứng đó ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của người bệnh, chưa kể những tốn kém do chi phí điều trị.
Nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm
Nguyên nhân đầu tiên gây thoát vị đĩa đệm là các chấn thương cột sống do tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động.
Hút thuốc: Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ thoát vị đĩa đệm vì nó làm giảm nồng độ ôxy trong máu, lấy đi các chất dinh dưỡng quan trọng các mô cơ thể.
Béo phì: Người bị béo phì sẽ gia tăng áp lực lên các đĩa đệm ở lưng dưới.
Chiều cao: Đàn ông cao hơn 180 cm và phụ nữ cao hơn 170 cm thường có nguy mắc bệnh thoát vị đĩa đệm cao hơn.
Di truyền: Nếu bố mẹ có đĩa đệm yếu do bất thường về cấu trúc thì con cái cũng dễ bị thoát vị đĩa đệm.
Mang vác vật nặng rất dễ gây bệnh thoát vị đĩa đệm
Sai tư thế trong lao động, vận động và hoạt động: Tư thế lao động, tư thế ngồi, mang vác nặng sai cách đặc biệt hay gặp nhất là việc bê vác vật nặng. Ví dụ, thay vì ngồi xuống bê vật rồi từ từ đứng lên, nhiều người có thói quen đứng rồi cúi xuống, nhấc vật nặng lên. Việc mang vác nặng sai tư thế này dễ gây chấn thương đốt sống lưng, thoát vị đĩa đệm. Không chỉ bê vác nặng, mà nhiều thói quen sinh hoạt hàng ngày cũng ảnh hưởng xấu tới xương khớp như tư thế ngồi gây cong vẹo cột sống, tập thể dục không đúng cách gây thoái hoá khớp, trật khớp…
Tuổi tác và các bệnh lý cột sống bẩm sinh hay mắc phải như: gai đôi cột sống, gù vẹo, thoái hóa cột sống cũng là các yếu tố thuận lợi để gây bệnh. Những người ở độ tuổi từ 30 đến 50 là có nguy cơ bị thoát vị cao nhất do những thành phần nước và đàn hồi bên trong nhân tủy sẽ giảm đi theo tuổi. Những người trên 30 tuổi, đĩa đệm thường không còn mềm mại, nhân nhày có thể bị khô, vòng sụn bên ngoài xơ hóa, rạn nứt và có thể rách. Trên cơ sở đó nếu có một lực tác động mạnh vào cột sống (chấn thương, gắng sức…), nhân nhày có thể qua chỗ rách của đĩa đệm thoát vị ra ngoài chui vào ống sống, chèn ép rễ thần kinh gây đau cột sống.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
