Theo một số nghiên cứu của các nhà khoa học, có khoảng 50% người làm văn phòng mắc các bệnh lí về mắt, trong đó chủ yếu là bệnh khô mắt. Bệnh không nguy hiểm nhưng nếu không điều trị đúng cách, bệnh kéo dài có thể gây loét giác mạc, thậm chí dẫn đến mù lòa.
Tổng quan về bệnh khô mắt
Khoảng 95% nước mắt được tiết ra từ tuyến lệ chính nằm ở phần ngoài của mi trên, 5% còn lại được tiết ra bởi tuyến phụ nằm dưới giác mạc. Phim nước mắt có tác dụng làm ẩm bề mặt giác mạc, kết mạc, bôi trơn mi mắt, cung cấp dinh dưỡng và dưỡng khí cho tế bào biểu mô, đồng thời có vai trò miễn dịch giúp ức chế sự phát triển của vi trùng.
Bệnh khô mắt đang ngày càng trở nên phổ biến
Khô mắt (tên tiếng Anh là Eye Dry Syndrome, viết tắt là DES) là tình trạng tổn thương của lớp phim nước mắt do sự giảm tiết nước mắt hoặc tăng sự bốc hơi (có bệnh nhân nước mắt chảy ròng ròng nhưng vẫn bị khô mắt do bị bốc hơi quá nhiều), gây tổn hại bề mặt nhãn cầu và tạo ra một số dấu hiệu khó chịu.
Khô mắt có thể gặp ở mọi lứa tuổi, mọi thành phần trong xã hội nhưng đối tượng có nguy cơ cao là nhân viên văn phòng (do sử dụng thường xuyên máy vi tính), người già, phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh.
Khi bị khô mắt, người bệnh thường có cảm giác nhức nhối, bỏng rát, cộm trong mắt; cảm giác như có vật lạ vào trong mắt; dỉ mắt dai, đặc xung quanh mắt; tăng kích thích mắt khi gặp gió, khói bụi; mỏi mắt sau một thơi gian ngắn đọc sách; nhạy cảm với ánh sáng chói; không chịu được với kính tiếp xúc; nhìn mờ, thường trở nên tồi tệ vào cuối ngày hoặc sau khi tập trung vào một việc gì đó yêu cầu phải tập trung thị giác cao độ; thường bị ở cả hai mắt.
Khô mắt gây phiền muộn, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Nghe có vẻ là mâu thuẫn nhưng khi bị khô mắt thì tuyến tiết nước mắt của bạn sẽ tiết nước mắt nhiều hơn do phản xạ. Tiết nước mắt phản xạ là tiết một lượng lớn nước mắt để phản ứng với các kích thích mắt hoặc khi xúc động. Nước mắt này không chất lượng nên nó không giúp bạn khỏi khô mắt, mà nó còn làm bạn tiết nước mắt nhiều hơn.
Khô mắt có thể gây mù lòa
Hầu hết mọi người bị khô mắt không có biến chứng lâu dài nào. Tuy nhiên nếu không được điều trị, khô mắt nặng có thể dẫn đến viêm mắt, nhiễm khuẩn và gây sẹo bề mặt giác mạc.
Nguyên nhân gây khô mắt
Chức năng mi mắt giảm: Nhờ cử động chớp mắt – bình thường khoảng 13 lần/phút, mi mắt của bạn có tác dụng trải đều film nước mắt. Bệnh ở mi mắt có thể gây ảnh hưởng đến cử động chớp mắt do đó gây khô mắt. Bệnh mi mắt có thể là bị lộn mi hay quặm. Viêm bờ mi cũng gây cảm giác khô và ngứa mắt.
Chất lượng nước mắt kém: Nước mắt là một hỗn hợp của nước, dầu, protein, các chất điện giải, vi khuẩn cộng sinh, giúp bề mặt nhãn cầu trơn và sạch. Film nước mắt có 3 lớp cơ bản gồm: dầu, nước và chất nhày. Nếu có vấn đề với bất cứ lớp nào đều có thể gây triệu chứng khô mắt.
Chất lượng nước mắt giảm làm gia tăng bệnh khô mắt
Giảm sản xuất nước mắt: Khi mắt bạn không thể sản xuất đủ nước mắt, bạn sẽ bị khô mắt và dễ bị kích thích. Một số nguyên nhân làm giảm quá trình sản xuất nước mắt:
- Tuổi: Nước mắt sản xuất có xu hướng giảm khi càng lớn tuổi. Khô mắt là bệnh phổ biến ở những người lớn hơn 50 tuổi.
- Phụ nữ sau mãn kinh: Thiếu nước mắt phổ biến hơn ở phụ nữ, đặc biệt là sau khi mãn kinh. Điều này có thể do sự thay đổi kích thích tố.
- Bệnh tật: Một số bệnh lý như tiểu đường, viêm khớp dạng thấp, lupus, xơ cứng bì, hội chứng Sjogren’s, rối loạn tuyến giáp… sẽ làm giảm quá trình sản xuất nước mắt của cơ thể.
- Đã có phẫu thuật mắt: Phẫu thuật khúc xạ mắt như LASIK cũng có thể gây giảm sản xuất tiết nước mắt gây khô mắt. Vấn đề này sẽ hết sau vài tháng phẫu thuật.
Tổn thương tuyến nước mắt do viêm hoặc phóng xạ có thể cản trở tiết nước mắt.
Do tính chất công việc: Thường xuyên tiếp xúc với các loại bụi, khói độc, gió mạnh, tia tử ngoại và ánh sáng chói chang (đi trên tuyết trắng hay sa mạc) sẽ làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh khô mắt.
Ngồi trước máy tính nhiều làm gia tăng bệnh khô mắt
Dùng thuốc gây khô mắt: Một số thuốc như thuốc lợi tiểu, thuốc kháng sinh histamin và thông mũi; thuốc ngủ; thuốc kiểm soát lúc đẻ; thuốc chống suy nhược; isotretinoin – thuốc điều trị trứng cá; thuốc giảm đau như morphin… có thể gây khô mắt.
Những thói quen xấu trong sinh hoạt như: ngồi lâu bên trước máy vi tính, xem tivi quá nhiều mà không chớp hoặc ít chớp sẽ làm nước mắt không được “tưới” thường xuyên để làm ướt và bôi trơn nhãn cầu.
Thiếu vitamin A ở trẻ em: Biểu hiện đầu tiên thường là khô mắt. Sau đó, nếu không điều trị kịp thời, bệnh nhân có thể bị viêm loét giác mạc, thị lực kém dần rồi mù hẳn.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
