Hoàng cầm là vị thuốc có xuất xứ từ Trung Quốc, nhưng từ rất lâu đã có mặt thường xuyên ở thị trường Việt Nam. Hiện nay, tinh chất của hoàng cầm được sử dụng để bào chế sản phẩm An Cung Ngưu Hoàng hoàn.
Tổng quan về hoàng cầm
Hoàng cầm có tên khoa học là Scutellaria baicalensis Georgi (S. macrantha Fisch.), thuộc họ Hoa môi – Lamiaceae. Đây là loài cây thảo sống lâu năm, mọc đứng, cao 30-50cm, thân vuông, phân nhánh nhiều. Rễ phình to thành hình chuỳ, mặt ngoài màu vàng sẫm, phần chất gỗ nham nhở, màu vàng nhạt, lõi ruột màu nâu vàng. Lá mọc đối, hình mác hẹp, đầu nhọn, mép nguyên, hầu như không cuống, mặt trên màu xanh thẫm, mặt dưới xanh nhạt, cả hai mặt đều có điểm tuyến đen. Hoa mọc sít nhau thành chùm dày ở đầu cành, màu lam tím; tràng hình ống dài chia hai môi, 4 nhị (2 dài, 2 ngắn), bầu có 4 ngăn. Quả màu nâu sẫm, trong có hạt tròn màu đen. Mùa hoa tháng 7-8, quả tháng 8-9.
Hoàng cầm nở hoa rất đẹp
Hoàng cầm có nguồn gốc từ vùng Sibêri, Bắc Trung Quốc, sau được di thực vào nước ta. Cây được trồng bằng hạt vào mùa xuân. Cây ngủ mùa đông, mùa xuân lại đâm chồi mọc lại. Thu hái rễ vào mùa xuân hay mùa thu, đem về cắt bỏ rễ con, rửa sạch đất cát, phơi đến hơi khô thì cho vào giỏ tre xóc cho rụng vỏ già bên ngoài, hoặc cạo bỏ vỏ ngoài, phơi hoặc sấy tiếp đến khô. Khi dùng tẩm rượu hai lần, sao qua.
Theo Đông y, hoàng cầm vị đắng tinh hàn, vào 5 kinh tâm, phế, can, đởm và đại tràng; có tác dụng tỏa phế hoả, thanh thấp nhiệt. Các thầy thuốc thường dùng hoàng cầm để chữa hàn nhiệt vãng lại, phế nhiệt sinh ho, tả lỵ đau bụng, thấp nhiệt da vàng, đau nhức, mặt đỏ, đau, động thai. Liều dùng mỗi ngày 6 đến 15g sắc với nước chia 3 lần uống trong ngày. Có thể dùng bột.
Trong rễ hoàng cầm có tinh dầu, tanin, chất nhựa, các dẫn xuất flavon như: baicalin, baicalein, wogonoside, wogonin, skullcapflavone I, H, oroxylin A… Các bác sỹ thường dùng hoàng cầm để trị sốt cao kéo dài, phế nhiệt, ho, kiết lỵ, đái dắt, ung nhọt, nôn ra máu, chảy máu cam, ỉa ra máu, băng huyết, an thai…
Hoàng cầm sau khi được bào chế
Đặc biệt, những nghiên cứu gần đây đã chứng minh công dụng hạ huyết áp tuyệt vời của hoàng cầm. Nước sắc, cồn chiết, dịch truyền, kể cả nước và cồn trích từ hoàng cầm đều có tác dụng hạ huyết áp trên chó, thỏ, mèo được gây mê…
Bài thuốc hay từ hoàng cầm
Chữa phế nhiệt, ho ra máu, sưng phổi, thổ huyết: Hoàng cầm tán nhỏ, uống mỗi lần 4-5g, ngày uống 2-3 lần với nước cơm hoặc nước sắc mạch môn làm thang.
Chữa đau bụng đi lỵ ra máu mũi, hay đau bụng khan: Hoàng cầm, bạch thược mỗi vị 10g, tán bột sắc uống.
Trị nôn ra máu, chảy máu cam, rong kinh: Hoàng cầm 120g sắc với 3 thăng nước, còn 1 thăng rưỡi, mỗi lần uống 4g, uống nóng.
Trị sau khi sinh huyết ra nhiều, uống nước không dứt: Hoàng cầm, mạch môn đông, các vị lượng bằng nhau, sắc uống nóng.
Hoàng cầm rất tốt cho những người mắc bệnh huyết áp cao
Chữa động thai, đau bụng, kém ăn, bồn chồn: Hoàng cầm, bạch truật, củ gai, mỗi vị 10g sắc uống.
Chữa vết cứu, bỏng ra máu không dứt: Hoàng cầm tẩm rượu sao, tán bột uống 6-12g.
Chữa sốt cao, lúc nóng, lúc rét: Hoàng cầm, sinh khương mỗi vị 8g; sài hồ, bán hạ, đảng sâm, đại táo, mỗi vị 12g; cam thảo 4g. Tất cả cho vào nồi, sắc uống ngày một thang, uống liền tới khi cắt cơn.
Trị trẻ nhỏ giật mình kinh hoảng, khóc đêm: Hoàng cầm, nhân sâm, 2 vị bằng nhau, tán bột. Mỗi lần uống 4g với nước.
An Cung Ngưu Hoàng hoàn
An Cung Ngưu Hoàng hoàn được bào chế từ các thành phần thảo dược như: Ngưu hoàng (bezoar), hoàng cầm (scutellaria), hùng hoàng (orpiment), long não (bomeol), sừng trâu (buffalo horn), hoàng liên (barberry rool), uất kim (turmeric), chu sa (cinnabar), xạ hương (musk), trân châu (nacre), chi tử (borneol), mật ong (wild honey).
An Cung Ngưu Hoàng hoàn
Công dụng của An Cung Ngưu Hoàng hoàn:
- Phòng ngừa các bệnh về tim, điều hòa huyết áp, điều trị bệnh tai biến mạch máu não, phục hồi các di chứng sau tai biến, bệnh đột quỵ.
- Giúp thanh nhiệt, trấn kinh, an thần.
Xem thêm chi tiết và đặt mua An Cung Ngưu Hoàng hoàn tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
