Kim anh là vị thuốc Đông y có nhiều lợi ích cho sức khỏe, được người dân hay sử dụng. Hiện nay, tinh chất kim anh được sử dụng trong bào chế sản phẩm Hoàng Tố Nữ.
Tổng quan về vị thuốc kim anh
Kim anh có tên khoa học là Rosa laevigata Michx, thuộc họ Hoa hồng – Rosaceae. Đây là loài cây nhỏ leo, mọc thành bụi, phân cành nhiều, có thể dài tới 10m; thân và cành có gai mọc cụp xuống. Lá kép gồm ba lá chét dài hình bầu dục hay hình trứng, gốc thuôn, đầu nhọn, mép khía răng nhọn; cuống lá kép có rãnh ở mặt trên và cũng có gai nhỏ; lá kèm nhỏ. Hoa to, màu trắng, mọc đơn độc ở đầu cành non, đường kính 5-8cm; 5 lá đài; 5 cánh hoa; nhiều nhị; nhiều lá noãn rời nhau đựng trong đế hoa lõm. Đế hoa lớn lên thành quả giả, hình cái chén, có gai, trong đó có nhiều quả bế nhỏ hình bầu dục không đều, hơi hình 3 cạnh, màu vàng nâu nhạt. Mùa hoa tháng 3-6; mùa quả tháng 7-9.
Hình dáng của cây kim anh
Cây mọc hoang ở những vùng núi thấp thuộc hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn. Ngoài ra, kim anh cũng thường được trồng làm hàng rào. Người ta nhân giống kim anh bằng hạt hoặc bằng các đoạn thân cành đem giâm. Cây mọc khoẻ, tái sinh tốt.
Bộ phận dùng làm thuốc là quả; rễ cũng thường được dùng. Vào tháng 9-11, lúc quả sắp chín, người ta thu hái quả rồi cho vào túi vải, xóc và chà cho rụng hết gai. Bổ đôi, nạo cho sạch hạt và lông, sấy khô dưới độ ẩm 12%. Khi dùng, tán bột để làm hoàn tán hoặc nấu cao kim anh.
Theo y học cổ truyền, quả kim anh vị chua, ngọt, chát, tính bình; có tác dụng cố tinh, thu liễm, chỉ tả. Rễ kim anh vị chua, tính bình; có tác dụng hoạt huyết, tan ứ trệ, chỉ thống, lợi thủy.
Còn theo nghiên cứu của y học hiện đại thì thành phần hóa học trong quả kim anh có nhiều vitamin C; các acid như acid citric, acid malic, acid ellagic, tanin, glucosid, saponosid… Các bác sỹ thường dùng kim anh để chữa di tinh, bạch đới, són đái, vãi đái, ỉa chảy và lỵ kéo dài, đổ mồ hôi và ho mạn tính. Người ta còn sử dụng nguồn vitamin C của kim anh để chế thành mứt có vị ngọt, chua và chát, dùng làm thuốc bổ, cầm máu.
Bài thuốc hay từ kim anh
Chữa suy nhược thần kinh, di mộng tinh, hoạt tinh, viêm ruột: Kim anh 500g, ba kích 250g, tua sen 50g. Hai vị kim anh và ba kích thái mỏng, sao vàng, tán nhỏ, cho vào một túi nhỏ cùng với tua sen, rồi nấu với 3 lít nước còn chừng 1 lít. Lọc kỹ, để riêng, tiếp tục nấu với 2 lít nước nữa cho đến khi còn 0,5 lít, lọc lấy nước bỏ bã. Trộn hai nước lại, cho thêm đường (1.000g), khuấy tan, cô đặc còn 1 lít là được. Để nguội, thêm vài giọt tinh dầu cam cho thơm. Mỗi ngày uống 2 thìa canh, chia làm hai lần.
Vị thuốc kim anh
Chữa di mộng hoạt tinh, vãi đái và lưng gối mỏi đau: Dùng quả kim anh 20g, củ súng và cẩu tích mỗi vị 16g, sắc uống.
Chữa tiểu són, tiểu rắt: Kim anh 10g, tang phiêu tiêu 10g, tua sen 10g, sơn dược 12g. Tất cả phơi khô, sắc với 400ml nước còn 100ml, uống làm hai lần trong ngày.
Bài thuốc bổ sinh khí: Quả kim anh, khiếm thực, hai vị đồng lượng, sấy khô tán nhỏ, làm thành viên bằng hạt ngô. Ngày uống 10-20 viên.
Viên bổ huyết và ích tinh khí: Quả kim anh (bỏ gai, hạt) 160g, sa nhân 80g, tán nhỏ, làm thành viên với mật. Viên bằng hạt ngô, uống lúc đói, mỗi lần 50 viên, uống với rượu nóng.
Chữa tỳ hư, tiêu chảy lâu dài: Kim anh 10g, phục linh 10g, đảng sâm 10g, bạch truật 10g, hạt sen 15g. Sắc uống trong ngày.
Chữa ra mồ hôi trộm, ù tai, chân tay tê mỏi: Cao quả kim anh 184g, hoàng bá, khiếm thực mỗi vị 180g; sa sâm nam, sơn dược mỗi vị 120g; hạt sen, tỏa dương, táo nhân, mạch môn, hên tu, tri mẫu, long cốt, mẫu lệ mỗi vị 75g. Tất cả tán bột, trộn đều, làm thành viên 0,1g. Ngày uống 6g.
Trị sa tử cung, sa trực tràng: Kim anh tử 30g, ngũ vị tử 6g, sắc nước uống. Trường hợp sa tử cung lâu ngày có thể kết hợp với bài thuốc bổ trung ích khí uống.
Hoàng Tố Nữ
Hoàng Tố Nữ được bào chế từ các thành phần dược liệu như: Bạch truật, đẳng sâm, bán hạ chế, trần bì, khiếm thực, liên nhục, kim anh.
Hoàng Tố Nữ
Hoàng Tố Nữ hỗ trợ điều trị bệnh khí hư bạch đới, hoàng đới ở phụ nữ do nguyên nhân nhiễm trùng, nấm âm đạo, trùng roi âm đạo, viêm niêm mạc cổ tử cung và tử cung, viêm phần phụ (ống dẫn trứng, dây chằng) hoặc do nguyên nhân rối loạn nội tiết, nhiều hoặc ít nội tiết tố Folliculin.
Xem thêm chi tiết vá đặt mua sản phẩm Hoàng Tố Nữ tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
