Hoàng bá là vị thuốc Đông y ợc sử dụng từ lâu đời. Ngày nay, hoàng bá được dùng để bào chế sản phẩm Bổ xương khớp Cây Đa.
Vị thuốc hoàng bá
Hoàng bá hay hoàng nghiệt có tên khoa học là Phellodendron amurense Rupr, thuộc họ Cam - Rutaceae.
Hoàng bá là loài cây gỗ cao 10-25m hay hơn, phân cành nhiều. Vỏ thân dày, sần sùi, màu nâu xam xám ở mặt ngoài, màu vàng tươi ở mặt trong. Lá kép lông chim lẻ, gồm 5-13 lá chét hình trứng thuôn hay hình bầu dục, dài 5-12cm, rộng 3-4,5cm, màu lục sẫm ở mặt trên, màu lục nhạt và có lông mềm ở mặt dưới. Hoa đơn tính, màu vàng lục, mọc thành chuỳ ở đầu cành và ở ngọn thân. Quả hình cầu khi chín màu tím đen, có 2-5 hạt. Mùa hoa tháng 5-6, quả tháng 9-10.
Cây thuốc hoàng bá
Hoàng bá có nguồn gốc từ vùng Đông Bắc Á, được trồng nhiều ở Trung Quốc và Nhật Bản. Ta di thực vào trồng từ cuối những năm 1960 ở Lào Cai (Sa Pa), Lai Châu (Sìn Hồ), Vĩnh Phú (Tam Đảo) và Lâm Đồng (Đà Lạt). Cây ưa khí hậu mát vùng núi cao từ 1300m trở lên. Thường rụng lá về mùa đông. Thu hoạch vỏ thân vào tháng 3-6. Cạo bỏ lớp vỏ bần, phơi khô, hoặc sấy khô. Khi dùng, rửa sạch, ủ mềm, thái mỏng, phơi khô, tẩm rượu sao vàng hoặc sao cháy.
Theo nghiên cứu của y học hiện đại thì thành phần hóa học của hoàng bá gồm: berberin, alcaloid là palmatin, magnoflorin, jatrorrhizin, phellodendrin, menispermin, candicin. Ngoài ra còn có các chất đắng obakunon, obakulacton, sitosterol, campesterol. Hoàng bá được dùng chữa kiết lỵ, ỉa chảy, hoàng đản do viêm ống mật, viêm đường tiết niệu, đái đục, âm hư phát sốt, nóng trong xương, ra mồ hôi trộm, di tinh, khí hư, ung nhọt, viêm tấy, chân sưng đau, đau mắt, viêm tai, làm thuốc bổ đắng, chữa tiêu hoá kém và làm thuốc giun.
Còn theo Đông y thì hoàng bá vị đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, táo thấp, giải độc. Ngày dùng 6-12g, dạng thuốc sắc, thuốc bột, dùng ngoài để rửa mắt, đắp mụn nhọt, vết thương.
Đơn thuốc có sử dụng hoàng bá
Tăng cường tiêu hoá, trị hoàng đản do viêm đường mật: Hoàng bá 14g, chi tử 14g, cam thảo 6g, sắc uống.
Hoàng bá sau khi được sơ chế
Trẻ em nhiệt, tả (ỉa toé ra nước hoặc ỉa phân hoa cà, hoa cải, phân dính bột lẫn máu hoặc có sốt, khát) tiểu tiện đỏ, sẻn: Hoàng bá cạo lớp vỏ trong, tán nhỏ, cho uống với nước cơm, mỗi lần 2-3g, ngày uống 4-5 lần.
Viêm gan cấp tính, phát sốt, bụng trướng, đau vùng gan, đại tiện táo bón, tiểu tiện đỏ và sẻn: Hoàng bá 16g, mộc thông, chi tử, chỉ xác, đại hoàng (hay chút chít), nọc sởi, mỗi vị 10g, sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Di tinh, đái đục: Hoàng bá sao 640g, vỏ hến nung 640g, tán nhỏ mỗi lần uống 1 thìa, ngày 2 lần.
Bổ xương khớp Cây Đa
Bổ xương khớp Cây Đa được bào chế từ các thành phần thảo dược như: Độc hoạt, phòng phong, ngưu tất, đỗ trọng, tang ký sinh, hoàng bá, xuyên khung, đương quy, cao xương, qui bản, sinh địa, tri mẫu, trần bì, bạch thược, phục linh, quế chi, cam thảo, tần giao, tế tân, đảng sâm.
Bổ xương khớp Cây Đa
Công dụng Bổ xương khớp Cây Đa:
Cường kiện gân – xương – khớp, dùng cho các trường hợp:
- Cứng khớp, khô khớp, khớp kêu lục cục khi vận động.
- Thoái hóa xương khớp (thoái hóa đốt sống cổ, đốt sống lưng và vôi hóa cột sống).
- Đau lưng, đau vai gáy, thần kinh tọa.
- Nhức mỏi, buồn bẳn trong xương.
- Đau nhức xương khớp, gai cột sống.
- Loãng xương, xốp xương do thiều canxi.
- Trẻ em còi xương, chậm biết đi.
- Giảm trương lực cơ, chân tay co quắp, chuột rút ở người giảm canxi huyết.
Xem thêm chi tiết và đặt mua sản phẩm Bổ xương khớp Cây Đa tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
