Sài hồ là vị thuốc Đông y có nhiều tác dụng tốt đối với sức khỏe con người. Ngày nay, người ta sử dụng sài hồ để bào chế sản phẩm Vũ Hoàng Thanh Tâm hoàn (Hàn Quốc).
Vị thuốc sài hồ
Sài hồ hay còn được gọi là bắc sài hồ, sà diệp sài hồ, trúc diệp sài hồ; tên khoa học là Bupleurum sinense DC; thuộc họ Hoa tán Apicaceae (Umbelliferae).
Sài hồ là loài cây sống lâu năm, cao 45-47cm, rễ nhỏ, hình trụ, phân nhánh hoặc không phân nhánh. Thân mọc phẳng, phân cành hình chữ chi. Lá mọc cách, mép nguyên, hình mác, dài 3-6cm, rộng 6-13mm, đầu lá nhọn, có 7-9 đường gân song song. Lá phía dưới có cuống ngắn, phía trên mọc ở kẽ lá hoặc đầu cành. Trục cụm hoa chung, nhỏ và dài, có từ 4-10 cụm hoa phụ không dài bằng nhau. Hoa nhỏ màu vàng. Qủa hình bầu dục, dài độ 5mm, nhưng góc quả rất rõ, 3 ống tinh dầu nằm ở mặt tiếp giáp.
Sài hồ có nguồn gốc từ Trung Quốc. Người ta đào lấy rễ sài hồ về rửa sạch đất cát, phơi hay sấy khô để dùng. Thu hoạch sài hồ vào mùa thu hay mùa xuân đều được.
Theo y dược học hiện đại thì trong sài hồ có chứa các hợp chất gồm: 0,50% chất saponin, chất rượu bupleurumola C37H48O2 với độ chảy 163-1640C, phytoterola C30H48O2 và một ít tinh dầu, rutin C20H30O16, ngày nay tinh chất Sài hồ cũng có trong một số thực phẩm chức năng. Các kết quả nghiên cứu đã chứng minh sài hồ có tác dụng giải nhiệt trên thực nghiệm kể cả lâm sàng. Ngoài ra, thuốc còn tác dụng giảm đau, làm dịu đau tức sườn ngực, khai uất, điều kinh, háng khuẩn trên in vitro, ức chế sự tăng trưởng của vi khuẩn lao, kháng virus…
Còn theo y học cổ truyền thì sài hồ vị đắng, tính hơi hàn, vào 4 kinh can, đởm, tâm bào và tam tiêu; có tác dụng phát biểu, hòa lý, thoái nhiệt, thăng dương, hàn nhiệt vãng lai (khi nóng, khi lạnh) miệng đắng, tai ù, hoa mắt, đầu váng, nôn mửa, sốt rét, kinh nguyệt không đều. Tuy nhiên với những người hỏa hư hoặc có hội chứng can dương vượng hay can âm hư thì không được dùng. Liều trung bình cho mỗi ngày 12 – 24g.
Bài thuốc, món ăn hay từ sài hồ
Tán nhiệt, giải biểu (thang tiểu sài hồ) chuyên trị chứng thiếu dương, lúc sốt lúc rét, ngực hông đầy tức, miệng đắng họng khô, tim hồi hộp, hay nôn oẹ, chán ăn; cũng dùng trị sốt rét: Sài hồ 12g, hoàng cầm 12g, pháp bán hạ 12g, cam thảo 4g, sinh khương 8g, đảng sâm 12g, đại táo 3 quả.
Thông lợi, giảm đau có thể dùng 1 trong 3 bài thuốc sau:
Bài 1: Sài hồ 40g, đương quy 40g, bạch mao căn 40g, sái thảo 40g, xích thược 40g, địa long 40g, chỉ thực 40g, bồ hoàng 40g, ngũ linh chi 40g, thanh bì 20g, kê nội kim 30g, miết giáp 70g, gan lợn khô 140g. Các vị tán bột mịn, luyện với mật thành hoàn. Ngày uống 2 – 3 lần, mỗi lần 12g, uống với nước sôi để nguội. Chú ý: Phụ nữ có thai, người xơ gan giãn tĩnh mạch thực quản kiêng dùng.
Bài 2: Sài hồ 16g, bạch thược 12g, mộc hương 6g, uất kim 12g, đại hoàng 16g, hoàng cầm 12g. Sắc uống. Trị viêm túi mật cấp tính và nhiễm khuẩn đường mật.
Bài 3: Sài hồ 12g, hoàng cầm 12g, hoàng liên 12g, mộc hương 12g, bạch thược 20g, binh lang 20g, sử quân tử 30g, vỏ rễ xoan 30g, mang tiêu 12g. Sắc uống.
Cháo sài hồ quyết minh tử cúc hoa, dùng cho trường hợp đau đầu, bồn chồn kích động giận dữ mất ngủ (hội chứng can uất hóa hỏa): Sài hồ 15g, quyết minh tử 20g, cúc hoa 15g, đường phèn 15g, gạo tẻ 100g. Cả 3 vị thuốc nấu lấy nước, bỏ bã. Lấy nước sắc được nấu với gạo; khi cháo được, thêm đường phèn 15g, khuấy tan đều. Ngày nấu 1 lần chia 2 lần ăn.
Sài hồ ẩm, dùng cho bệnh nhân có hội chứng lỵ cấp, viêm ruột cấp, đau đầu, choáng váng, nôn ói, tiêu chảy đau quặn bụng: Sài hồ 15g, huyền hồ 15g. Hai vị nghiền vụn, cho nước sôi pha hãm trong 15 phút để uống thay nước trà, ngày 1 lần.
Cháo sài hồ địa long, dùng cho bệnh nhân viêm mũi, trĩ mũi mạn tính gây tắc ngạt mũi, đờm ít quánh dính, giảm khả năng ngửi kèm theo có đau đầu ù tai, quên lẫn: Sài hồ 15g, địa long (đã chế biến) 10g, đào nhân 10g, xích thược 10g, gạo tẻ 60g. Sắc thuốc lấy nước, bỏ bã. Lấy nước sắc nấu với gạo, khi cháo chín cho thêm đường đỏ (đường hoa mai) lượng thích hợp khuấy đều. Mỗi ngày ăn 1 lần, ăn lúc nóng. Liên tục trong 7 – 20 ngày.
Vũ Hoàng Thanh Tâm hoàn (Hàn Quốc)
Vũ Hoàng Thanh Tâm hoàn (Hàn Quốc) được bào chế từ cao của các loại thảo dược như: Hoài sơn 282mg, Cam thảo 202mg, Nhân sâm 97mg, Bồ hoàng 100mg, Thần khúc 100mg, Giá đậu nành 70mg, Vỏ quế 70mg, A giao 70mg, Bạch thược 60mg, Mạch môn 60mg, Hoàng cầm 60mg, Đương quy 60mg, Phòng phong 60mg, Bạch truật 60mg, Sài hồ 50mg, Rễ cát cánh 50mg, Quả mơ 50mg, Phục linh 50mg, Xuyên khung 50mg, Ngưu hoàng 14mg, Xạ hương 15mg, Sừng linh dương 35mg, Long não 41mg, Bạch liễm 30mg, Gừng 30mg. Mật ong, glycerin, lactose, cellulose vi tinh thể, calci panthenat vừa đủ viên.
Công dụng của Vũ Hoàng Thanh Tâm hoàn (Hàn Quốc):
- Giúp bổ nguyên khí, hoạt huyết thông mạch, ổn định huyết áp, ngăn ngừa nguy cơ đột quỵ do bệnh tim mạch.
- Hỗ trợ điều trị di chứng do tai biến mạch máu não, thiểu năng tuần hoàn não, rối loạn tiền đình, suy giảm trí nhớ.
Xem thêm chi tiết và đặt mua sản phẩm Vũ Hoàng Thanh Tâm hoàn (Hàn Quốc) tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
