Đại hồi còn được dùng làm rượu khai vị, làm thơm thuốc đánh răng và gia vị. Hiện nay, đại hồi được dùng để bào chế sản phẩm Thăng Áp.
Vị thuốc đại hồi
Đại hồi có tên khoa học là lllicium verum Hook. f et Thoms, thuộc họ Hồi – llliciaceae.
Cây đại hồi
Đại hồi là loài cây nhỡ, cao 6-10m. Thân thẳng to, cành thẳng nhẵn, lúc non màu lục nhạt sau chuyển sang màu nâu xám. Lá mọc so le, phiến lá nguyên, dày, cứng giòn, nhẵn bóng, dài 8-12cm, rộng 3-4cm, hình mác hoặc trứng thuôn, hơi nhọn dần, mặt trên xanh bóng hơn mặt dưới. Hoa mọc đơn độc ở nách lá, có khi xếp 2-3 cái; cuống to và ngắn; 5 lá đài màu trắng có mép màu hồng; 5-6 cánh hoa đều nhau màu hồng thẫm. Quả kép gồm 6-8 đại (có khi hơn), xếp thành hình sao đường kính 2,5-3cm, lúc non màu lục, khi già màu nâu sẫm, mỗi đài dài 10-15mm, có mũi nhọn ngắn ở đầu. Hạt hình trứng, nhẫn bóng. Mùa hoa tháng 3-5, quả tháng 6-9.
Hồi là loại cây của vùng Đông Á, hiện có ở một số tỉnh phía Nam Trung Quốc (Quảng Tây, Quảng Đông) và các tỉnh Đông Bắc Việt Nam. Vào tháng 7-9 và 11-12, người ta thu hái quả chín, đem tách quả ra từng mảnh bỏ hạt, rửa sạch, phơi trong mát cho khô. Khi dùng tẩm rượu sao (cách giấy) hoặc tẩm nước muối sao qua (cách giấy). Người ta thu hái quả hồi đem về phơi nắng nhẹ cho khô hẳn, rồi cất lấy tinh dầu. Cũng có thể cất từ quả tươi.
Theo Đông y thì đại hồi vị cay, ngọt, mùi thơm, tính ấm; có tác dụng trừ đàm, khai vị, kiện tỳ (kích thích bộ máy tiêu hoá), tiêu thực, giảm co bóp trong dạ dày và ruột, lợi sữa, trừ phong, giảm đau, sát trùng. Ngày dùng 4-8g dạng thuốc hãm, thuốc sắc, hoặc 1-4g quả dạng thuốc bột. Người ta cũng dùng quả ngâm rượu làm thuốc xoa bóp ngoài da.
Hoa đại hồi
Tinh dầu Hồi cũng có tác dụng kích thích, làm dễ tiêu, chống co giật, ức chế sự lên men ruột, gây trung tiện, long đờm và lợi tiểu nhẹ, được dùng chữa đau bụng; là thành phần của thuốc ngậm chữa ho và là thuốc xoa bóp chữa thấp khớp, thuốc chữa đau tai, sát khuẩn, trị bệnh nấm da và ghẻ. Còn dùng làm thuốc diệt rận, rệp và là thành phần của thuốc bơm trừ sâu bọ cho gia súc.
Còn theo nghiên cứu của y học hiện đại thì quả hồi chứa nhiều tinh dầu với thành phần chủ yếu là anethol (80-90%), a-pinen, d-pinen, l-phellandren, safrol, terpineol, limonen. Các bác sỹ thường dùng trị nôn mửa, ỉa chảy, bụng đầy trướng, đau ruột sán khí (đau xuyên bụng dưới lên), trị đái nhiều, đái dầm, ngộ độc thịt cá, trị tay chân nhức mỏi.
Đơn thuốc có sử dụng đại hồi
Cảm hàn, đau bụng thổ tả: Dùng đạ hồi hương tán bột uống mỗi lần 2g với rượu, ngày uống 3,4 lần. Hoặc dùng tinh dầu hồi uống mỗi lần 4 giọt, ngày uống 3-4 lần.
Đại hồi rất tốt cho sức khỏe con người
Trị hôi miệng, thở hôi: Dùng hoa gồi nhai nuốt, mỗi ngày vài cánh.
Trị đau lưng: Hồi (bỏ hạt) tẩm nước muối sao, tán nhỏ, mỗi lần dùng 6-10g với rượu. Bên ngoài dùng lá ngải cứu chườm nóng vào lưng.
Chữa cổ trướng và thũng trướng mạn tính: Đại hồi 2g và hạt bìm bìm 8g, tán bột, chia làm 2-3 lần uống trong ngày. Uống trong 3-4 ngày liền.
Đại tiểu tiện không lợi: Hồi và bìm bìm đều 8g tán bột mỗi lần uống 4g với nước gừng.
Thăng Áp
Thăng Áp được bào chế từ các thành phần thảo dược như: Nhân sâm (bột), a giao, mạch môn, cam thảo, trần bì, ngũ vị tử, sinh địa, chỉ xác, hoàng kỳ, quế, đại hồi.
Thăng Áp
Thăng Áp dùng cho người huyết áp thấp, có tác dụng làm tăng huyết áp, điều hòa nhịp tim và trung khu thần kinh, giúp khí huyết lưu thông, chống xơ cứng động mạch, tăng cường chuyển hóa trong cơ thể; tăng sinh tân dịch, thanh nhiệt ở tâm.
Xem thêm chi tiết và đặt mua sản phẩm Thăng Áp tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
