Gan là cơ quan chịu trách nhiệm loại bỏ độc tố và chuyển hóa thức ăn trong cơ thể. Điều này khiến gan rất dễ bị tổn thương. Men gan tăng cao là triệu chứng xuất hiện rất sớm, báo hiệu lá gan cần được chăm sóc.
Tổng quan về bệnh men gan cao
Gan là nội tạng lớn nhất trong cơ thể. Trong gan có một hệ thống enzym rất hoàn chỉnh để thực hiện hoạt động tổng hợp và chuyển hóa các chất protid, gluxit, lipid. Người ta gọi chung những enzym này là men gan. Thông thường có 4 loại men gan bao gồm: AST (Aspart transaminase) hay còn gọi là SGOT; ALT (Alanin transaminase) hay còn gọi là SGPT (Serum glutamic pyruvic transaminase); Alkaline phosphatase; GGT (Gama glutamyl transpeptidase). Trong 4 loại men gan thì AST (SGOT) và ALT (SGPT) đóng vai trò chủ yếu phản ánh tình trạng của tế bào gan.
lượng men gan trong cơ thể trên 40U/l được coi là men gan cao
Trong gan, các enzym này có mặt trong tế bào gan. Mỗi ngày, sinh lý cơ thể bạn luôn luôn có những tế bào già chết đi và tế bào mới sinh ra. Khi những tế bào gan chết đi thì enzym trong tế bào đó sẽ được giải phóng vào máu. Như vậy, trong máu của bạn luôn tồn tại một lượng men gan nhất định là vào khoảng dưới 40U/l, và chỉ số này gần như cố định ở người bình thường.
Khi một hoặc nhiều hơn một trong số các enzym này có giá trị cao hơn giá trị bình thường, thì bạn sẽ được giải thích là bị mắc bệnh “men gan cao”. Khi men gan tăng chứng tỏ có hiện tượng bất thường xảy ra đối với tế bào gan. Sự bất thường có thể xảy ra tạm thời nhưng cũng có thể là một mối nguy hiểm đe dọa đối với cơ thể nếu tế bào gan bị tổn thương.
Các triệu chứng của bệnh men gao cao thường rất nghèo nàn. Người bệnh chỉ thấy hơi đau ở hạ sườn phải, bụng trướng nhẹ, xuất hiện sự giãn các vi mạch ở cổ, mặt… Nhiều trường hợp không có các triệu chứng lâm sàng, người bệnh vẫn lao động, học tập bình thường. Giai đoạn này có thể chỉ vài tuần, có khi kéo dài vài tháng, thậm chí vài năm. Vì không có biểu hiện rõ rệt nên người bệnh chủ quan, không đi khám, không có chế độ ăn uống sinh hoạt hợp lý. Nhiều người vẫn dùng rượu bia, thuốc lá, sử dụng những chất không có lợi cho gan… làm cho bệnh càng có cơ hội bùng phát mạnh ở giai đoạn tiếp theo.
Nguyên nhân gây bệnh men gan cao
Do các loại viêm gan A, B, C, E, D: Trong số các nguyên nhân gây tăng men gan thì viêm gan do virus là đáng sợ hơn cả.
Viêm gan rất nguy hiểm cho gan
Tổn thương do virus là loại tổn thương rất nguy hiểm vì virus khi xâm nhập vào tế bào gan chúng nhân lên và làm hủy hoại tế bào gan (làm tan vỡ các tế bào gan mà chúng xâm nhập). Tế bào gan càng bị hủy hoại càng nhiều thì lượng men gan giải phóng ra càng nhiều. Cho nên trong các trường hợp viêm gan cấp tính hoặc viêm gan tối cấp hoặc ung thư gan thì lượng men gan tăng nhanh một cách đột biến có khi lên tới 5.000U/l.
Do xơ gan: Xơ gan là một trong những nguyên nhân gây bệnh men gan tăng cao phổ biến. Xơ gan là tình trạng tổn thương gan mãn tính do một số các yếu tố rượu, virus viêm gan, xơ nang và lượng chất béo cao bất thường (bệnh gan nhiễm mỡ).
Do bệnh sốt rét: Men gan cũng có thể tăng cao trong bệnh sốt rét do ký sinh trùng sốt rét, đặc biệt là sốt rét ác tính vì tế bào gan, thận bị tổn thương hoặc các bệnh tắc đường mật do giun, viêm dạ dày cấp, sởi, viêm tụy cấp hoặc mạn tính.
Do bệnh về đường mật: Men gan cũng có thể tăng do các bệnh về đường mật (viêm đường mật, viêm túi mật, sỏi đường mật trong gan, teo đường mật bẩm sinh) hoặc áp-xe gan.
Loét dạ dày: Loét dạ dày là tình trạng đường tiêu hoá không tạo ra các protein gluten một cách bình thường. Gluten có thể được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm như bánh mì, mì ống, bánh quy, lúa mạch. Theo nghiên cứu vào tháng 8 năm 2005 của đại học Hacettepe ở Thổ Nhĩ Kỳ, trẻ em bị loét dạ dày có nguy cơ cao mắc bệnh xơ gan, và do đó dẫn tới nồng độ men gan cao.
Do các bệnh lý khác: Người ta cũng thấy men gan có thể tăng do các bệnh ứ sắt, viêm gan tự miễn, bệnh lý tự miễn ở ruột non….
Rượu bia làm men gan tăng cao
Do uống rượu, bia: Một nguyên nhân thường gặp là men gan tăng do tác dụng của rượu, bia. Đặc biệt, nguy hiểm nhất là rượu tự pha, tự nấu do chất độc hại cho gan nhiều sẽ làm tế bào gan bị tổn thương nặng hoặc bị hủy hoại tế bào gan cho nên men gan cũng tăng lên một cách đáng kể. Lượng men gan tăng trong máu người uống rượu tùy thuộc liều lượng rượu vào máu và chất lượng rượu. Lượng men gan trong máu do gan bị tổn thương bởi rượu thì loại AST thường tăng cao từ 2 – 10 lần trong khi đó lượng ALT tăng ít.
Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc có thể gây ra tình trạng men gan tăng cao và cần được theo dõi bởi bác sĩ. Thuốc statin thường được chỉ định điều trị nồng độ cholesterol tăng cao và thuốc giảm đau không cần kê đơn như acetaminophen cũng có thể gây tổn thương gan và tăng men gan. Trong trường hợp này, sự gia tăng men gan có thể được kiểm soát bằng cách ngừng uống thuốc hoặc chuyển qua loại thuốc khác ít tác dụng phụ hơn.
Béo phì: Một nguyên nhân gây bệnh men gan tăng cao là thừa cân, béo phì. Béo phì là tình trạng cơ thể có chỉ số BMI cao hơn hoặc bằng 30. Béo phì có thể dẫn tới bệnh gan không do cồn và tăng lượng men gan.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
