Bệnh tiêu chảy là nguyên nhân tử vong phổ biến ở các nước đang phát triển và đứng thứ hai trong số các bệnh gây tử vong trẻ em trên thế giới. Bệnh tuy có thể phòng và trị được nhưng dễ phát sinh thành dịch nên chúng ta không được xem nhẹ.
Tổng quan về bệnh tiêu chảy
Theo tiêu chuẩn lâm sàng thì tiêu chảy được định nghĩa là sự gia tăng số lần đi tiêu trong 1 ngày (>3 lần), trọng lượng phân bài tiết cao hơn 200 g/ngày và chủ yếu là phân nhão, lỏng hay nước. Bình thường phân người chưa khoảng 60-90% là nước, nhưng đối với những người bị tiêu chảy thì hàm lượng chứa trên 90% nước.
Bệnh tiêu chảy rất thường gặp trong cuộc sống
Tiêu chảy gồm 2 loại là tiêu chảy cấp tính và tiêu chảy mạn tính. tiêu chảy cấp tính xảy ra đột ngột, nhưng chỉ kéo dài vài ngày có khi tới hơn một tuần, nhưng không quá 2 tuần. Tiêu chảy mạn tính, là tiêu chảy kéo dài trên 2 tuần, 1 tháng, có khi hơn nữa, có ngày tiêu chảy ít, có ngày tiêu chảy nhiều, có ngày tưởng như khỏi bệnh, nhưng sau đó lại tái phát ngay. Loại tiêu chảy mạn tính ít gặp hơn tiêu chảy cấp, nhất là ở trẻ em.
Triệu chứng rõ ràng nhất của tiêu chảy cấp đó là người bệnh có nhu cầu đi tiêu nhiều lần, đi phân lỏng hoặc phân lổn nhổn và có mùi tanh hôi khác thường.
Đi kèm theo đó là các triệu chứng phụ như đầy bụng, đau quặn bụng nhưng cũng có người không thấy đau bụng dữ dội. Đối với trẻ em và người già đôi khi còn kèm theo sốt hoặc nôn ói. Nặng nhất là đi phân có máu và chất nhầy.
Nếu nguyên nhân tiêu chảy là do tổn thương đường tiêu hóa (ví dụ khi nhiễm Salmonella) thì trong phân có thể có kèm theo máu và chất nhầy thì ngay lập tức phải đưa đến bệnh viện để được tiến hành các xét nghiệm đặc hiệu tìm ra nguyên nhân xuất huyết, vì có thể là do hồi tràng và kết tràng bị viêm loét hoặc bị kiết lỵ, rất nguy hiểm.
Tiêu chảy rất dễ gây tử vong ở trẻ nhỏ
Tiêu chảy gây mất nước và các chất khoáng (chất điện giải) làm cơ thể mệt mỏi, không còn sức sống. Nếu cơ thể không được cung cấp đủ nước có thể gây hạ huyết áp tư thế đứng làm ngất xỉu, sốc, suy thận, lú lẫn, nhiễm toan (do quá nhiều acid trong máu), hôn mê và có thể tử vong.
Bệnh tiêu chảy là nguyên nhân tử vong phổ biến ở các nước đang phát triển và đứng thứ hai trong số các bệnh gây tử vong trẻ em trên thế giới. Năm 2009, theo khảo sát, bệnh tiêu chảy là nguyên nhân làm cho 1.1 triệu trẻ em 5 tuổi và 1.5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi tử vong.
Nguyên nhân thường gặp của bệnh tiêu chảy
Các bệnh về đường tiêu hóa như: bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, bệnh celiac, viêm đại tràng, hội chứng ruột kích thích, táo bón kéo dài… cũng là nguyên nhân chính gây tiêu chảy.
Virus: Virus có thể gây tiêu chảy bao gồm Norwalk virus, cytomegalovirus và virus viêm gan siêu vi. Đặc biệt, Rotavirus là nguyên nhân phổ biến của tiêu chảy cấp tính ở trẻ em.
Virus, vi khuẩn là những nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy
Vi khuẩn và ký sinh trùng: Ký sinh trùng khi xâm nhập vào cơ thể của chúng ta sẽ gây ra bệnh nguy hiểm trong đó có tiêu chảy. Một số kí sinh trùng gây bệnh tiêu chảy cho cơ thể như: giardia lamblia, entamoeba histolytica, cryptosporidium, escherichia col. Chúng có thể xâm nhập qua đường thực phẩm hay nước, đồng thời phát triển và gây bệnh ở hệ thống tiêu hóa. Tiêu chảy gây ra bởi vi khuẩn và ký sinh trùng thường phổ biến khi đi du lịch ở các nước đang phát triển và được gọi là tiêu chảy du lịch.
Thuốc: Một số loại thuốc như thuốc trụ sinh, thuốc chống cao huyết áp, nhuận tràng hoặc antacids chứa magnesium… có thể gây ra bệnh tiêu chảy. Đặc biệt, việc dùng thuốc kháng sinh sẽ tiêu diệt cả vi khuẩn tốt và xấu, dẫn đến nhiễu loạn sự cân bằng tự nhiên của vi khuẩn trong đường ruột. Rối loạn này đôi khi dẫn đến nhiễm trùng với vi khuẩn gọi là clostridium difficile có thể gây tiêu chảy.
Phẫu thuật: Một số người có trải nghiệm tiêu chảy sau khi trải qua phẫu thuật ổ bụng hoặc phẫu thuật loại bỏ túi mật.
Chế độ ăn uống: Ăn uống không điều độ kéo dài; ăn phải các loại thực phẩm ôi thiu, nhiễm độc; thói quen uống rượu, cà phê, trà hoặc kẹo chewing cũng là những nguyên nhân làm bạn bị tiêu chảy.
Ăn uống là con đường ngắn nhất dẫn đến bệnh tiêu chảy
Không dung nạp Lactose: Lactose là một loại đường được tìm thấy trong sữa và các sản phẩm sữa khác. Nhiều người gặp khó khăn trong tiêu hóa lactose và trải nghiệm tiêu chảy sau khi ăn các sản phẩm sữa. Enzyme cơ thể tiêu hóa lactose, nhưng đối với hầu hết mọi người mức enzyme này giảm nhanh chóng sau khi thời thơ ấu. Điều này làm tăng nguy cơ không dung nạp lactose theo độ tuổi.
Fructose: Fructose, một loại đường tự nhiên được tìm thấy trong trái cây và mật ong và thêm vào như là một chất làm ngọt một số đồ uống có thể gây tiêu chảy ở những người gặp vấn đề tiêu hóa nó.
Chất ngọt nhân tạo như: Sorbitol, mannitol thường được tìm thấy trong kẹo cao su và các sản phẩm đường khác, có thể gây tiêu chảy ở một số người khỏe mạnh.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
