Táo bón là bệnh thường gặp nhất trong các bệnh thuộc trên đường tiêu hóa. Đôi khi táo bón diễn ra một cách âm thầm, không gây khó chịu nhiều trong giai đoạn đầu khiến bạn không để ý.
Táo bón là gì?
Táo bón là trạng thái đi tiêu phân khô cứng, buồn đi mà không đi được, phải rặn mạnh, thời gian đi tiêu lâu hoặc nhiều ngày mới đi tiêu. Nhiều người cho rằng việc không đi phân mỗi ngày thì đã được cho là táo bón. Thật ra thì thói quen đi phân của mỗi người sẽ khác nhau, tùy thuộc vào việc bạn ăn gì, tập luyện ra sao và nhiều yếu tố ảnh hưởng khác nữa nên nhận định này chưa hẳn là chính xác.
Táo bón là bệnh khá phổ biến ở con người
Nói đến táo bón là nhắc đến ruột già. Tại đây, một lượng lớn nước trong chất thải được hấp thu ngược lại vào ruột già, từ đó hình thành nên dạng chất thải rắn mà ta gọi là phân. Phân được thải ra ngoài nhờ vào cử động của ruột già cùng cơ trực tràng và hậu môn. Khi lượng phân trong ruột già quá nhiều sẽ khiến cho cử động ở ruột già chậm lại, phân càng lưu lại đây lâu thì lượng nước mất đi càng nhiều khiến khối phân càng khô cứng hơn – đồng nghĩa với việc thải phân càng khó khăn hơn.
Triệu chứng chung của táo bón là khi quá 3 ngày chưa đại tiện hoặc đại tiện dưới 3 lần trong một tuần và có thể có từng cơn đau quặn bụng, phân rắn màu đen và hay von cục (dân dã gọi là cứt sắt), muốn đại tiện được thì phải rặn mạnh đến nỗi có lúc bật cả máu tươi, ở một số người có biểu hiện là khi đại tiện rồi mà vẫn cứ cảm giác vẫn còn phân trong ruột. Tuy chỉ là triệu chứng nhỏ không ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống nhưng táo bón gây nhiều phiền toái cho bệnh nhân.
Thông thường, nếu táo bón diễn ra trong thời gian ngắn thì sẽ không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe. Nhưng nếu táo bón kéo dài và không được điều trị, các chất cặn bã có hại trong trực tràng không kíp thời bài xuất ra bên ngoài thì điều đó lại ảnh hưởng rất nghiệm trọng đến cơ thể. Những ảnh hưởng này xuất hiện dần dần nên chúng không dễ phát hiện và chú ý kịp thời, có người còn coi đó không là việc đáng chú ý. Táo bón kéo dài gây ra các hiện tượng như lão hóa sớm, tiêu hóa kém, béo phì, viêm ruột và các vướng mắc về tinh thần. Ở người già táo bón còn dẫn đến các bệnh như tim đau thắt, xuất huyết não, sưng phổi, trĩ, hậu môn bị rách…
Táo bón làm người bệnh mệt mỏi
Ở Việt Nam, những năm gần đây, tình trạng táo bón trong giới thanh niên, đặc biệt là những người làm việc nơi công sở đang ngày càng tăng mạnh. Nguyên nhân chủ yếu do áp lực công việc nặng nề, tâm lý căng thẳng quá mức, cộng thêm ít vận động, thể dục thể thao và phải ngồi lâu trong văn phòng.
Nguyên nhân gây bệnh táo bón
Chế độ ăn: Chất xơ hỗ trợ hiệu quả cho quá trình tiêu hóa và co bóp của dạ dày, giúp duy trì phân to, mềm. Do đó, chế độ ăn ít chất xơ có thể gây táo bón. Ngoài ra, những người có chế độ ăn kiêng khắt khe cũng rất dễ bị bệnh táo bón.
Uống ít nước: Nước đóng vai trò quan trọng trong quá trình vận chuyển chất trong cơ thể và giúp thức ăn dễ tiêu hóa. Khi lượng nước không đủ đáp ứng cho nhu cầu của cơ thể thì rất dễ gây ra táo bón.
Thói quen đi cầu: Phản xạ đi cầu có thể điều chỉnh được theo ý muốn. Có nghĩa là một người bình thường có thể ngăn cảm giác thúc bách muốn đi tiêu. Tuy nhiên, việc ngăn cảm giác đi tiêu thường xuyên sẽ dẫn đến mất cảm giác thúc bách và dẫn đến táo bón.
Dân văn phòng rất dễ bị táo bón
Lối sống thiếu lành mạnh: Nguyên nhân chủ yếu là do áp lực công việc nặng nề, tâm lý căng thẳng quá mức, trong khi đó họ lại ít vận động, không thể thao, nhất là đối với phụ nữ mang thai và người già. Đối với các cháu nhỏ bị thay đổi điều kiện, môi trường sống, cơ sở vật chất thiếu thốn, nhiều nơi chưa thật sự chủ ý đến các điều kiện sinh hoạt của các cháu, bên cạnh đó, do tâm lý sợ thày, cô giáo, xấu hổ khi nói đến vệ sinh nên nhiều khi nhịn đại tiểu tiện, một số trẻ sợ bẩn, sợ thối nên đại tiện không đều cũng là những yếu tố làm tăng trẻ bị táo bón.
Sự bất động tĩnh tại của cơ thể: Cơ thể nằm im không cử động, khiến cho ruột, cơ hoành giảm co bóp, phân chậm di chuyển, đưa tới tình trạng táo bón.
Các rối loạn hormone: Hormone có tác động đến việc đi tiêu. Chẳng hạn, lượng hormone tuyến giáp quá ít (giảm năng tuyến giáp), và hormon cận giáp quá nhiều (do tăng nồng độ calci trong máu) có thể gây táo bón. Trong thời gian kinh nguyệt của người phụ nữ, nồng độ estrogen và progesteron cao cũng có thể gây táo bón. Tuy nhiên, tình trạng này không kéo dài. Mức độ estrogen và progesteron cao trong quá trình mang thai cũng gây táo bón.
Tác dụng phụ của thuốc: Việc lạm dụng một số loại thuốc như: thuốc nhuận tràng, thuốc giảm đau gây nghiện codeine, oxycodone, hdrophormone; thuốc chống trầm cảm amitriptylene, imipramine, thuốc chống động kinh phenytoin, carbamazepine…. thường gây ra bệnh táo bón cho người sử dụng.
Nhiều loại thuốc gây táo bón cho người dùng
Các bệnh lý ảnh hưởng đến đại tràng như: tiểu đường, xơ cứng bì, tắc ruột giả, bệnh Hirschbrung, Chagas, ung thư hay chít hẹp đại tràng thường gây tắc nghẽn, làm giảm sự tống phân gây bệnh táo bón.
Bệnh trĩ: Khi bị trĩ, bệnh nhân thường có xu hướng nhịn đi đại tiện vì sợ đau và chảy máu. Khi nhịn đại tiện lâu và nhiều lần sẽ giảm phản xạ đại tiện, gây tích trữ phân dẫn đến táo bón. Bệnh nhân càng bị táo bón, đi ngoài càng đau và càng dễ chảy máu, kết quả là bệnh nhân càng nhịn đi đại tiện và táo bón ngày càng tiến triển thành vòng luẩn quẩn.
Đại tràng vô lực: Đại tràng vô lực là tình trạng thần kinh hoặc cơ đại tràng không hoạt động bình thường. Kết quả là những thứ trong lòng đại tràng không được đẩy qua một cách bình thường.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
