Tổng quan về cây cát cánh
Cát cánh có tên kho học là Platycodon grandiflorum (Jacq) A. DC, thuộc họ Hoa chuông-Campanulaceae.
Cây cát cánh
Cát cánh là loài cây thảo sống lâu năm cao 50-80cm. Rễ phình thành củ nạc, đôi khi phân nhánh, vỏ màu vàng nhạt. Lá gần như không có cuống, các lá phía dưới mọc đối hoặc mọc vòng 3-4 lá, các lá phía trên nhỏ, có khi mọc so le; phiến lá hình trứng, mép có răng cưa to, dài 2,5-6cm, rộng 1-2,5cm. Hoa mọc đơn độc hoặc tạo thành bông thưa ở nách lá hay gần ngọn; đài hình chuông dài 1cm, màu lục; tràng hình chuông, màu lam tím hay trắng. Quả nang, hình trứng, nằm trong đài tồn tại; hạt nhỏ, hình bầu dục, màu nâu đen. Mùa hoa tháng 7-9, quả tháng 8-10.
Cát cánh có nguồn gốc từ miền ôn đới phía Bắc bao gồm các nước như: Nga, Trung Quốc, Triều Tiên. Ta di thực vào trồng ở các tỉnh vùng cao như Lào Cai, Sapa, Hà Giang… Ở đồng bằng có thể gieo trồng vào tháng 10-11, ở miền núi vào tháng 2-3. Nếu gieo vào đất quá khô hay đất quá ướt bị nén chặt thì hạt lâu mọc. Cây trồng ở vùng cao hai năm đã cho thu hoạch, còn trồng ở đồng bằng thì sau một năm đã có thể thu hoạch được. Vào mùa đông khi cây tàn lụi hay sau khi thu quả để làm giống thì chọn ngày nắng ráo, dùng cuốc đào lấy rễ củ, sau khi đã cắt bỏ thân lá, rễ con, rửa sạch đất cát, ngâm vào nước rồi lấy ra dùng dao tre nứa cạo bỏ lớp vỏ ngoài, mang phơi hay sấy khô. Có thể xông lưu huỳnh. Thông thường người ta hay dùng sống nhưng có thể tẩm mật sao qua. Nếu dùng làm hoàn tán thì thái lát sao qua rồi tán bột mịn. Cần bảo quản nơi khô ráo, tránh mốc mọt.
Theo Đông y thì cát cánh vị hơi ngọt, sau đắng, tính bình, có tác dụng thông khí ở phổi, tiêu đờm, làm cho mủ độc vỡ ra ngoài. Cát cánh dùng chữa ho có đờm hôi tanh, ho ra máu, viêm đau họng, khản tiếng, hen suyễn, tức ngực, khó thở, nhọt ở phổi, kiết lỵ. Ngày dùng 4-20g, dạng thuốc sắc.
Hoa cát cánh
Còn theo Tây y thì trong rễ cát cánh có chứa các saponin platicodon A, C, D, D2, polygalacin D, D2; một chất tương tự Inulin. Người ta đã chứng minh được rằng các saponin của cát cánh có tác dụng tiêu đờm, phá huyết làm tan máu. Rễ cát cánh có tác dụng như giảm đau, làm trấn tĩnh, hạ nhiệt, giảm ho và khử đờm. Đồng thời, nó có tác dụng làm dãn các mạch máu nhỏ, làm hạ đường huyết, chống loét và chống viêm.
Đơn thuốc hay từ cát cánh
Chữa ngoại cảm, ho mất tiếng: Cát cánh, bạc hà, mộc thông, bươm bướm, chiêu liêu, mỗi vị 6g, sắc uống.
Chữa ho nhổ ra mủ và nước rãi hôi thối, lồng ngực căng tức: Cát cánh, cam thảo, chỉ xác, mỗi vị 4-6g, sắc uống.
Chữa ho, tiêu đờm: Cát cánh 4 g, cam thảo 8g, nước 250ml, sắc còn 150ml, chia làm ba lần uống trong ngày.
Chữa răng, miệng hôi: Cát cánh, hồi hương, mỗi vị 4g tán bột nhỏ, bôi.
Dược liệu cát cánh
Chữa bệnh ngoài da: Cát cánh 6g, cam thảo 4g, gừng 2g, táo ta (quả) 5g, nước 600ml, sắc còn 300ml, chia 3 lần uống trong ngày.
Chữa viêm amidan cấp tính: Cát cánh 6g, kim ngân hoa, cỏ nhọ nồi, bồ công anh, mỗi vị 16g; huyền sâm, sinh địa, sơn đậu căn, mỗi vị 12g; bạc hà, ngưu bàng tử, mỗi vị 8g, xạ can 6g. Sắc uống ngày 1 thang.
Chữa ho gà: Cát cánh 6g; bách bộ, mạch môn, sa sâm, mỗi vị 8g; cam thảo, tử uyển, kinh giới, mỗi vị 4g, trần bì 2g. Sắc uống ngày 1 thang.
Chữa viêm họng cấp tính: Cát cánh 4g, kim ngân 20g; kinh giới, liên kiều, ngưu bàng tử, cương tàm, sinh địa, huyền sâm, mỗi vị 12g, bạc hà 6g, cam thảo 4g. Sắc uống ngày 1 thang.
Nước uống Ngưu Hoàng Thanh Tâm
Nước uống Ngưu Hoàng Thanh Tâm được bào chế từ các thành phần dược liệu quý như: L-Muscone, Cattle Gallstone, hoài sơn, cam thảo, nhân sâm, bồ hoàng, thần khúc, đại đậu hoàng quyền, Glue, vỏ quế, rễ cây hoa mẫu đơn, rễ cây hoàng cầm, rễ phòng phong, bạch truất, sờn mạch môn, bạch chỉ, cát cánh, bạch phục linh, Bupleurum, hột mơ, Cnidium, Rhizome, Long não, linh dương giác, gừng, bạch him.
Nước uống Ngưu Hoàng Thanh Tâm
Công dụng của Nước uống Ngưu Hoàng Thanh Tâm:
- Củng cố sức khỏe hệ tim mạch, phòng xơ vữa động mạch, cải thiện hệ miễn dịch, giảm mỡ máu, giảm đường huyết, tăng cường lưu thông máu, tăng co bóp của tim, giúp cho sự tuần hoàn khỏi bị đình trệ tắc nghẽn.
- Bổ dưỡng cho não, giúp chống lão hóa cho não và cơ thể, tăng cường cung cấp máu lên não, giúp loại trừ sự căng thẳng thần kinh cũng như suy giảm trí nhớ.
Xem thêm thông tin chi tiết và đặt mua sản phẩm Nước uống Ngưu Hoàng Thanh Tâm tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
