Thói quen ăn uống bừa bãi và ít vận động không chỉ gây thừa cân mà còn sinh ra bệnh gan nhiễm mỡ. Bệnh tiến triển nặng sẽ làm giảm các chức năng gan, phá hủy các tế bào gan gây xơ gan, thậm chí dẫn đến ung thư gan…
Tổng quan về bệnh gan nhiễm mỡ
Lá gan là một cơ quan nằm trong bụng chúng ta, nấp dưới bờ sườn bên phải. Trọng lượng lá gan thay đổi tùy theo chiều cao và cân nặng của mỗi người, dao động từ 1,1-1,6kg. Trong đó thành phần chất mỡ chỉ chiếm không quá 5% trọng lượng lá gan. Khi lượng mỡ tích tụ vượt quá 5% cân nặng của gan sẽ dẫn đến bệnh lý gan nhiễm mỡ hay còn gọi là thoái hóa mỡ.
Bệnh gan nhiễm mỡ được chia làm 3 loại tùy vào lượng mỡ: Loại nhẹ (hàm lượng mỡ chiếm 5-10%), loại vừa (hàm lượng mỡ 10-25%) và loại nặng (lượng mỡ trên 30%).
Gan bình thường (trái) và gan nhiễm mỡ (phải)
Thông thường gan nhiễm mỡ không gây ra triệu chứng gì đáng kể. Khi bệnh trở nên trầm trọng hơn có thể có một số triệu chứng như: Mệt mỏi, giảm cân, xuất hiện các vùng da màu tối lốm đốm trên cổ hoặc nách. Khi bệnh tiến triển, nó có những triệu chứng như phân màu đen kịt như nhựa đường; chất lỏng tích tụ trong dạ dày, chân và bàn chân; vàng da, lòng trắng của mắt có màu vàng; tăng các vết bầm tím; một số bệnh nhân bị rối loạn tâm thần.
Để biết chắc có bị bệnh gan nhiễm mỡ hay không, cần áp dụng một số phương pháp sau:
Xét nghiệm máu: Các bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm máu bệnh nhân để kiểm tra nồng độ men gan, có thể bao gồm alanine aminotransferase (ALT) và aspartate aminotransferase (AST).
Kiểm tra bằng hình ảnh: Có thể là chụp cộng hưởng từ MRI hoặc chụp cắt lớp vi tính CT. Đôi khi, các bác sĩ còn yêu cầu người mắc bệnh gan nhiễm mỡ siêu âm gan để cho kết quả chính xác hơn.
Sinh thiết gan: Đây là phương pháp phát hiện bệnh chính xác nhất để bác sĩ có thể chẩn đoán và đưa ra kết luận. Một cây kim nhỏ và dài sẽ được đưa vào qua thành bụng rồi đâm vào lá gan để lấy ra tế bào gan. Sau đó, các bác sĩ sẽ soi tế bào gan dưới kính hiển vi để phát hiện bệnh gan nhiễm mỡ. Phương pháp này tương đối an toàn, không đau đớn lắm và người bệnh chỉ cần tiêm một ít thuốc tê dưới da. Bạn có thể bỏ qua hai xét nghiệm đầu tiên và tiến hành sinh thiết gan luôn.
Những tổn thương do bệnh gan nhiễm mỡ gây ra
Thời gian đầu, gan nhiễm mỡ không làm ảnh hưởng gì đến hoạt động của các cơ quan trong cơ thể cũng như hoạt động sống hàng ngày của người bệnh. Tuy nhiên nếu không được khắc phục sớm, gan nhiễm mỡ sẽ tiến triển nặng hơn gây những tổn thương nghiêm trọng như: làm giảm các chức năng gan, phá hủy các tế bào gan gây xơ gan, thậm chí dẫn đến ung thư gan… Trường hợp gan nhiễm mỡ cấp tính bệnh nhân sẽ bị vàng da, suy gan, có biểu hiện rối loạn tâm thần.
Nguyên nhân gây bệnh gan nhiễm mỡ
Người bị bệnh tiểu đường: Khoảng hơn 50% số người mắc bệnh tiểu đường có khả năng bị gan nhiễm mỡ, nhất là bệnh nhân kháng lại tác dụng của insulin. Nguyên nhân do khi cơ thể người bệnh có biểu hiện kháng lại tác dụng của insulin hoặc tụy không tiết đủ insulin để duy trì nồng độ đường huyết bình thường sẽ khiến nhiều cơ quan bị tổn thương, trong đó có gan và cụ thể là gan bị nhiễm mỡ.
Thừa cân, béo phì: Những người béo phì thường có chế độ ăn giàu chất béo, chất đường khiến gan hoạt động quá tải, không thể chuyển hóa hết chất béo làm mỡ thừa tích tụ vào xung quanh lá gan, bám vào bề mặt gan. Thêm vào đó, những người béo thường lười vận động, mô mỡ không được đốt cháy nên mỡ càng tích tụ trong gan.
Béo phì thường gây ra nhiều bệnh tật
Đặc biệt, nhiều người thường nghĩ rằng trẻ em không bao giờ bị bệnh gan nhiễm mỡ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, gan nhiễm mỡ gắn liền với bệnh béo phì nên cho dù là trẻ em hay người lớn nếu bị béo phì, thừa cân đều có nguy cơ mắc bệnh.
Bệnh nhân viêm gan: Khi bị bệnh, chức năng của gan đã bị tổn hại làm giảm sự hợp thành chất vận chuyển chuyên biệt trong gan là lipoprotein, làm tăng thêm các axit béo tự do, sinh ra gan nhiễm mỡ. Bên cạnh đó, khi phục hồi sau viêm gan, người bệnh hấp thụ quá nhiều năng lượng cũng có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ.
Dùng thuốc có hại cho gan: Có rất nhiều loại thuốc có thể khiến gan bị nhiễm mỡ nếu được sử dụng không đúng chỉ định hoặc dùng liều cao trong thời gian dài. Các loại thuốc đó là nhóm lucocorticoid (prednisolon, dexamethason…), amiodarone (thuốc chữa loạn nhịp), acid valproic (thuốc chống co giật), methotrexat (thuốc ức chế miễn dịch dùng trong điều trị ung thư), estrogen (thường dùng trong ngừa thai), perhexilin (thuốc trị cơn đau thắt ngực)…
Người nghiện rượu, bia: Đây là đối tượng dễ bị gan nhiễm mỡ nhất. Khi rượu, bia đi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa và phân giải ở gan, chất ethanol trong rượu sẽ làm tăng lượng mỡ vận chuyển đến gan và cản trở sự chuyển hóa và phân giải của mỡ. Do đó, nếu bạn thường xuyên uống rượu bia với số lượng lớn thì khả năng mắc bệnh gan nhiễm mỡ càng cao.
Bia, rượu rất có hại cho gan
Giảm cân quá nhanh: Khi ăn kiêng, cơ thể không tạo đủ năng lượng cần thiết nên chất béo không thể chuyển hóa và tích tụ lại trong cơ thể sẽ gây bệnh gan nhiễm mỡ. Ngoài ra, nhiều người còn giảm cân bằng cách ăn chay hoặc chỉ ăn hoa quả. Ăn chay khiến cơ thể thiếu protein làm mỡ trong máu không chuyển hóa được, sinh ra gan nhiễm mỡ. Bên cạnh đó, lượng đường trong hoa quả khá cao sẽ chuyển hóa thành chất béo cũng gây gan nhiễm mỡ.
Người gầy cũng có thể bị gan nhiễm mỡ: Đừng tưởng người béo mới mắc bệnh gan nhiễm mỡ mà rất nhiều người gầy cũng bị bệnh này. Những người gầy thiếu các chất dinh dưỡng cần thiết làm hoạt động chuyển hóa mỡ trong máu không hiệu quả, từ đó gây nên tình trạng gan nhiễm mỡ. Ngoài ra, người gầy nếu nhiễm viêm gan B, C hoặc dùng thuốc có hại cho gan đều có nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
Bài sau: Phòng và điều trị bệnh gan nhiễm mỡ
