Dành dành là loài cây xanh tốt quanh năm, mọc hoang ở ven suối, có thể trồng làm cảnh hay lấy quả làm thuốc, nhuộm vàng bánh trái và thức ăn (bánh xu xê, thạch...), quả của nó được Đông y gọi là vị thuốc chi tử. Hiện nay, chi tử được dùng để bào chế sản phẩm An Cung Ngưu Hoàng hoàn (Hàn Quốc).
Vị thuốc chi tử
Dành dành là một vị thuốc qúy, đã được sử dụng từ lâu đời trong Đông y. Toàn bộ cây dành dành đều là những vị thuốc, nhưng quả được dùng nhiều nhất. Quả dành dành cho ta vị thuốc gọi là “chi tử”; “chi” là cái chén uống rượu thời xưa, “tử” là qủa (còn có nghĩa là hạt); quả dành dành giống cái chén uống rượu nên người xưa đặt tên như vậy.
Cây chi tử
Dành dành là một loại cây nhỏ, thuộc họ cà phê, tên khoa học được đặt là Gardenia Jasminoides Ellis để kỷ niệm Gardenia - nhà y học và tự nhiên học nổi tiếng. Cây dành dành cao chừng 1-2 mét, thân thẳng nhẵn, lá mọc đối, mặt trên trơn bóng và xanh thẫm; mùa hạ nở hoa, mùa thu cho quả. Hoa danh dành mọc đơn độc, cánh hoa trắng như ngọc và rất thơm. Quả dành dành hình cái chén, có 2-5 ngăn, khi chín màu vàng đỏ, bên trong chứa rất nhiều hạt, mùi thơm, vị đắng.
Vào tháng 8 -11, quả dành dành chín, hái về ngắt bỏ cuống, để một lát khoảng 5-10 phút, đem phơi hoặc sấy khô, ta sẽ được vị thuốc chi tử. Tác dụng chữa bệnh của chi tử đã được ghi trong Thần Nông bản thảo kinh - bộ sách thuốc cổ nhất của Đông y học. Theo Đông y học, chi tử có tính lạnh (hàn), vị đắng, vào các kinh Tâm, Phế và Tam tiêu; có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tả hỏa, lợi tiểu, hạ huyết áp, cầm máu; thường dùng chữa chứng sốt, người bồn chồn, miệng khát, khó ngủ, họng đau, mắt đỏ, da vàng, tiểu tiện khó khăn, thổ huyết, máu cam, lỵ ra máu, tiểu tiện ra máu ...
Còn theo nghiên cứu của y học hiện đại thì thành phần hoá học có trong chi tử gồm có: Geniposid, gardenosid, shanzhisid, gardosid, geniposidic acid gardenin, crocin-l, n-crocetin, scandosid methyl ester, nonacosane, b-sitosterol, D-mannitol; tanin, dầu béo, pectin. Các thầy thuốc thường dùng chi tử để điều trị các bệnh như: Viêm gan nhiễm trùng vàng da; ngoại cảm phát sốt, mất ngủ; viêm kết mạc mắt, loét miệng, đau răng; chảy máu cam, thổ huyết, đái ra máu…
Bài thuốc hay từ chi tử
Thanh tâm trừ phiền; chữa chứng ngực bụng đầy tức, hồi hôp không yên: Chi tử 12g, đậu sị 8g, sắc với nước, chia 3 lần uống trong ngày.
Chi tử nở hoa rất đẹp
Chữa các chứng xuất huyết: Chi tử 16g, hoàng cầm 12g, bạch mao căn 20g, tri mẫu 12g, cát cánh 8g, trắc bách diệp 12g, xích thược 12g, cam thảo 4g, sắc với nước, chia 3 lần uống trong ngày.
Chữa viêm bàng quang cấp, tiểu tiện ra máu: Chi tử 16g, bạch mao căn 20g, đông quỳ tử 12g, cam thảo 8g, sắc với nước, chia 3 lần uống trong ngày.
Chữa vàng da, vàng mắt, viêm gan, tiểu tiện sẻn đỏ: Chi tử 12g, nhân trần 24g, nước 600ml, sắc còn 100 ml, chia 3 lần uống trong ngày, khi uống thêm chút đường vào cho đủ ngọt. Hoặc dùng chi tử 16g, hoàng bá 12g, cam thảo 4g, sắc với nước uống.
Chữa miệng lở loét, họng đau không nuốt được thức ăn: Chi tử đốt thành than, hòa với lòng trắng trứng, bôi vào chỗ vết thương.
Chữa hỏa bốc - nhức đầu, mắt đau, tai ù, chảy máu mũi: Lấy chi tử 16g sao vàng, hạt muồng 16g sao cháy đen, sắc uống.
Chữa phù thũng do nhiệt độc: Chi tử 20g, mộc hương 6g, bạch truật 8g sắc uống.
Chữa bong gân, đau nhức: Chi tử đem giã nát, tán thành bột thô, trộn với nước thành một thứ bột dẻo, thêm chút rượu, đắp lên chỗ bị thương rồi băng lại, 3-5 ngày thay thuốc 1 lần, nếu sưng tấy thì ngày thay thuốc 1 lần, không dùng được đối với trường hợp bị gãy xương.
Chi tử rất tốt cho sức khỏe
Phụ nữ kinh nguyệt không đều, huyết nhiệt: Chi tử 12g, sinh địa 10g, bạch thược 8g, sắc chung lấy khoảng 300 ml nước sắc chia uống 2-3 lẩn trong ngày, uống trong một tuần thì ngưng, kinh nguyệt sẽ đều trở lại.
Người thể trạng huyết áp tăng cao gây đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, sườn đau tức: Chi tử 12g, phối hợp đơn bì 12g, sài hồ 8g, sắc uống trong ngày thay nước thường.
An Cung Ngưu Hoàng hoàn (Hàn Quốc)
An Cung Ngưu Hoàng hoàn (Hàn Quốc) dựa trên phát hiện của danh y Biển Thước, với lập luận tính hàn đặc biệt của của ngưu hoàng (viên sỏi trong mật một con bò cái bị gày mòn và chết vì sỏi mật) có thể thấu tới tim và gan người bệnh, giúp lọc tim, thông các mạch, điều hòa gan và chữa liệt, có giá trị đặc biệt trong chống đột quỵ. Hãng dược phẩm nổi tiếng Hàn Quốc đã hiện đại hóa và chuẩn hóa sản phẩm này.
An Cung Ngưu Hoàng hoàn (Hàn Quốc) được bào chế từ các thành phần thảo dược như: Ngưu hoàng (bezoar), hoàng cầm (scutellaria), hùng hoàng (orpiment), long não (bomeol), sừng trâu (buffalo horn), hoàng liên (barberry rool), uất kim (turmeric), chu sa (cinnabar), xạ hương (musk), trân châu (nacre), chi tử (borneol), mật ong (wild honey).
An Cung Ngưu Hoàng hoàn (Hàn Quốc)
Công dụng của An Cung Ngưu Hoàng hoàn (Hàn Quốc):
- Hỗ trợ điều trị chứng bệnh mê man bất tỉnh, nhiệt bệnh, sốt cao hôn mê, nói nhảm, trúng phong, bệnh viêm não, viêm màng não, xuất huyết não, chứng bại huyết.
- Hỗ trợ điều trị các bệnh về tim, điều hòa huyết áp, cấp cứu đột quỵ não, tê cứng hàm, co giật, hôn mê…
- Giúp thanh nhiệt, trấn kinh, an thần.
Xem thêm chi tiết và đặt mua sản phẩm An Cung Ngưu Hoàng hoàn (Hàn Quốc) tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
