Sơn tra làm thực phẩm và làm thuốc cả thiên niên kỷ trước. Hiện nay sơn tra đang được sử dụng rộng rãi tại các nước châu Âu để làm thuốc trị bệnh tim mạch, béo phì còn ở Trung Quốc và Việt Nam thì được dùng làm thuốc chữa các chứng về đường tiêu hóa.
Tổng quan về cây sơn tra
Sơn tra còn được gọi là cây chua chát, cây gan, sán-sà (Tày), co-sam-sa (Thái), tóa mèo…. Sơn tra thuộc nhóm Crataegus, họ thực vật Rosaceae với khoảng 280 giống. Phát xuất của loài này là ở vùng khí hậu ôn hòa Bắc bán cầu, tập trung tại Ðông Á, châu Âu và Ðông Bắc Mỹ.
Có một số khác biệt nhỏ giữa các loại sơn tra dùng làm thuốc trong Ðông và Tây y. Bắc sơn tra là một loại cây cao 6m, cành nhỏ thường có gai. Lá dài 5-10cm, rộng 4-7cm, có 3-5 thuỳ, mép có răng cưa, mặt dưới dọc theo các gân có lông mịn, cuống lá dài 2-6cm. Hoa mẫu 5, hợp thành tán. Đài có lông mịn, cánh hoa màu trắng, 10 nhị. Quả hình cầu, đường kính 1-1m5cm, khi chín có màu đỏ thắm.
Cây sơn tra
Cây nam sơn tra hay dã sơn tra cao 15m, có gai nhỏ 5-8mm. Lá dài 2-6cm, rộng 1-4,5cm, có 3-7 thuỳ, mặt dưới lúc đầu có lông, sau nhẵn. Hoa mẫu 5, hợp thành tán. Cánh hoa trắng, 20 nhị. Quả hình cầu đường kính 1-1,2cm, chín có màu vàng hay đỏ.
Theo Đông y, sơn tra có vị chua, tính hàn, quy vào các kinh tỳ, vị và can; có công năng phá khí tán ứ, hóa đờm, chỉ huyết; chủ trị lỵ, giảm đau, tiêu tích… Khi sơn tra chín hái về phơi khô thì gọi là sơn tra sống, nếu dùng lửa hong khô xém vỏ ngoài gọi là sơn tra sao, đốt thành than để dành thì gọi là than sơn tra. Ruột sơn tra chín thường được sử dụng để chữa nhiều bệnh do tiêu hóa. Những người ăn không ngon miệng, viêm dạ dày suy nhược, bệnh động mạch vành nên dùng.
Còn theo y học hiện đại, thành phần hoá học của sơn tra gồm có: Một số hoạt chất chính thuộc nhóm flavonoids như hyperoside, vitexin-rhamnoside, leucoanthocyanidins, lactone, chất đạm, chất béo, chất đường, các acid hữu cơ như crategolic acid, malic acid, oxalic acid, succinic acid, acetic acid, citric acid, ursolic acid, linoleic acid, palmitic acid, oleic acid, stearic acid, giàu vitamin C (0,03% – 0,1%, đứng hàng thứ tư trong các loại hoa quả giàu vitamin C), vitamin B2 (đứng hàng đầu trong các loại hoa quả, ngang với chuối tiêu), caroten (đứng thứ hai trong các loại hoa quả) và canxi (mỗi 100g sơn tra có chứa 85mg canxi thuộc loại cao nhất trong các loài hoa quả).
Nghiên cứu hiện đại cho thấy, sơn tra có tác dụng kháng khuẩn, cường tim, làm giãn động mạch vành, chống rối loạn nhịp tim, hạ áp, bảo vệ tế bào gan, tăng cường công năng miễn dịch, trấn tĩnh an thần, chống co thắt, ức chế quá trình ngưng tập tiểu cầu, điều chỉnh rối loạn lipit máu, xơ vữa động mạch, huyết áp cao, phòng ngừa đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, béo phì, lị trực khuẩn cấp, viêm ruột cấp, tiêu chảy do nhiễm giun sán, viêm cầu thận cấp và mãn tính, hậu sản, ứ trệ gây đau bụng…
Quả sơn tra nhìn rất hấp dẫn
Các nhà y học Trung Quốc đã dùng viên Sơn Tra Giáng Mỡ (mỗi viên chứa 0,06g bột chiết sơn tra) điều trị rối loạn lipit máu với liều uống mỗi ngày ba lần, mỗi lần hai viên, liệu trình bốn tuần. Kết quả cho thấy, nồng độ cholesterol và triglycerid huyết thanh giảm với tỷ lệ 76% và 88%.
Đặc biệt, vì sơn tra có tác dụng tăng nhanh bài tiết cholesterol làm cơ thể không kịp hấp thu cholesterol nên rất tốt với bệnh nhân béo phì, rối loạn lipid. Với những người hay bị đầy bụng do ăn đồ mỡ, chiên xào nhiều, sơn tra sẽ giúp giảm nhanh chóng các triệu chứng đầy hơi khó tiêu, giúp giảm lượng chất béo no không tốt hấp thu vào cơ thể, giúp bạn có vóc dáng thon gọn và sức khỏe tốt hơn.
Một số bài thuốc sử dụng sơn tra
Trà mạn 6g, sơn tra 15g, hà thủ ô 30g, hoa hòe 18g, đông qua bì (vỏ bí đao) 18g. Tất cả sắc uống thay trà. Công dụng: Tiêu thực giảm béo, làm mềm huyết quản, hạ lipid máu, dùng thích hợp cho những người béo phì có kèm theo rối loạn lipid máu.
Sơn tra 30g, hà diệp (lá sen) 10g, sắc uống thay trà. Công dụng: Thanh nhiệt, làm giảm mỡ máu, dùng cho người bị rối loạn lipid máu ở tất cả các thể.
Sơn tra 10g, cúc hoa 10g, thảo quyết minh 15g, tất cả sắc uống thay trà. Công dụng: Làm giảm mỡ máu, khứ ứ thanh nhiệt, thông tiện. Dùng cho người bị rối loạn lipid máu và béo phì.
Sơn tra giúp giảm cân rất hiệu quả
Sơn tra 10g, hòe hoa 10g, hai thứ hãm với nước sôi trong bình kín, sau chừng 20 phút thì dùng được, uống thay trà trong ngày. Công dụng: Thanh nhiệt bình can, làm giảm mỡ máu, dùng cho người bị rối loạn lipid máu có kèm theo cao huyết áp.
Dùng 200g táo mèo, rửa sạch, bỏ hạt ngâm với 300ml rượu trắng (chú ý ngày lắc bình 1 lần). Sau một tuần đem ra uống. Ngày 2 lần, mỗi lần 10 – 15ml. Sau khi uống hết rượu, trái táo mèo còn lại trộn với đường kính ăn dần. Bài thuốc này chữa toàn thân đau mỏi hiệu quả và có tác dụng tăng cường khả năng tiêu hóa.
Sơn tra để nguyên cả hạt đốt thành than, nghiền mịn, ngày dùng 3 lần, mỗi lần 6g, hòa với nước cơm uống để chữa viêm ruột, đại tiện xuất huyết.
Thực phẩm chức năng giảm cân Alisma
Hiện nay, thị trường dược phẩm có rất nhiều chế phẩm sử dụng tinh chất của sơn tra và tiêu biểu trong số đó là thực phẩm chức năng giảm cân Alisma.
Giảm cân Alisma
Ngoài sơn tra, thành phần thảo dược trong Alisma gồm: Trạch tả, phan tả diệp, thảo quyết minh…. giúp giảm béo phì, hạn chế gan nhiễm mỡ, mỡ trong máu cao, giúp tăng cường sức khỏe.
Xem thêm chi tiết và đặt mua thực phẩm chức năng Alisma tại đây.
Bùi Việt Thắng (tổng hợp)
